Alle soorten › Steltloperachtigen › Strandlopers en snippen › Rosse franjepoot
Rosse franjepoot | Phalaropus fulicarius
Red Phalarope | Falaropo picogrueso
Een kleine, zeegaande steltloper die buiten de broedtijd op open oceaan leeft, dobberend als een miniatuurmeeuw. Grote aantallen trekken en overwinteren in het koude, voedselrijke opwellingswater voor de kust van Noordwest-Afrika; vanaf de Marokkaanse kust wordt hij vooral na westerstormen gezien, terwijl hij elders in het gebied een zeldzame dwaalgast is.
Geluid
Een kort, scherp pit of wit, vaak te horen van overvliegende groepjes.
Opname: Avery Bartels — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Gedrongen, met een dikke hals, een vrij korte, aan de basis brede snavel (in de zomer geel met zwarte punt, in de winter grotendeels zwart) en gelobde tenen. In winterkleed effen lichtgrijs van boven en wit van onder, met een witte kop, een zwarte vlek achter het oog en een donkere achterkruin. Het broedkleed, in het gebied zelden te zien, is diep roestrood van onder met een witte wangvlek en een zwartgestreepte rug. Jonge vogels in de herfst hebben nog zwartachtige, geelbruin gerande veren op de rug. In vlucht een duidelijke witte vleugelstreep.
Verwarringssoorten
De grauwe franjepoot (Phalaropus lobatus) is kleiner en tengerder, met een naaldfijne snavel en in winterkleed een donkerder, wit gestreepte rug. De grote franjepoot (Phalaropus tricolor) is slanker en langpotiger, zonder witte vleugelstreep. De drieteenstrandloper (Calidris alba) lijkt in winterkleed op een rosse franjepoot, maar rent over het strand en zwemt niet.
Leefgebied
Buiten de broedtijd op open zee, vooral boven het koude opwellingswater en langs stroomnaden en wieridriften, waar hij plankton van het wateroppervlak pikt; na stormen ook dicht onder de kust, in havens, lagunes en zoutpannen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de leefgebieden van Noord-Afrika en het Midden-Oosten.
Verspreiding en trek
Voor de Atlantische kust van Marokko en de Westelijke Sahara een geregelde, op zee soms talrijke doortrekker en wintergast, vooral van oktober tot maart; vanaf het land vooral te zien na westerstormen, bijvoorbeeld bij Essaouira, Agadir, Tarfaya en Dakhla, en dan soms in havens en lagunes. In de Middellandse Zee zeldzaam, met verspreide gevallen langs de kusten van Marokko, Algerije, Tunesië, Libië en Egypte. In het Midden-Oosten een zeldzame dwaalgast: onder meer in Israël, en vijf gevallen in Koeweit, alle rond de baai van Jahra, verder enkele in Saoedi-Arabië, de Emiraten en Oman. Broedt op de hoogarctische toendra van Canada, Groenland, Spitsbergen en Siberië en overwintert vooral op zee voor West-Afrika en Zuidwest-Afrika en voor de westkust van Zuid-Amerika.
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zeetrekwaarnemingen vanaf kapen als Cap Ghir of vanaf de pier van Essaouira na een stevige westerstorm in het najaar bieden de beste kans; een pelagische tocht vanuit Dakhla of Agadir levert soms groepjes op die als kurkjes op het water liggen. Verdwaalde vogels zijn vaak opvallend tam.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. Zijn afhankelijkheid van voedselrijk opwellingswater maakt hem gevoelig voor veranderingen in zeestromingen en voor olieverontreiniging; in het broedgebied speelt de opwarming van het Noordpoolgebied een rol.
Wetenschappelijke naam
Phalaropus fulicarius | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Tringa fulicaria; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Phalaropus werd in 1760 ingevoerd door Brisson. Phalaropus gaat via het Franse phalarope terug op het Griekse phalaris 'meerkoet' en pous 'voet': net als meerkoeten hebben franjepoten gelobde tenen. fulicarius is afgeleid van het Latijnse fulica 'meerkoet', om dezelfde gelobde tenen. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit de Hudsonbaai.