Madeirastormvogeltje | Hydrobates castro

Geluid

Op zee stil. In de kolonie 's nachts een piepend, ritmisch tsjerr-wie-ka en een zacht gesnor uit de nestholte.

Herkenning

Middelgroot, roetbruin tot zwartachtig, met een brede, scherp afgesneden witte stuitband die ver op de zijkanten van de onderstaartdekveren doorloopt. Staart recht of hooguit licht ingesneden. Bovenvleugel met een vage, korte lichtere baan die de voorrand niet bereikt. Vleugels lang maar breder en minder gehoekt dan bij het Vaal stormvogeltje; poten steken niet voorbij de staart uit. De vlucht is rustig en pijlstormvogelachtig, met stijve glijvluchten op licht gebogen vleugels afgewisseld met ondiepe slagen, zelden fladderend.

Verwarrings­soorten

Het Vaal stormvogeltje (Hydrobates leucorhous) heeft een diepere staartvork, een smallere, grijsgedeelde, V-vormige witte stuit en een opvallende lichte baan over de bovenvleugel die tot de voorrand loopt; de vlucht is grilliger en sternachtiger. Het Wilsons stormvogeltje (Oceanites oceanicus) is kleiner, fladdert meer en laat lange poten met gele zwemvliezen voorbij de staart zien. Het Stormvogeltje (Hydrobates pelagicus) is veel kleiner en heeft een witte streep op de ondervleugel.

Leefgebied

Diepe, open oceaan, meestal ver buiten het continentaal plat; volgt zelden schepen. Broedt in rotsspleten en holen op afgelegen eilanden, niet in het gidsgebied.

Verspreiding en trek

Marokko: zeldzaam en slecht bekend; het Marokkaanse zeldzaamhedencomité geeft de status als dwaalgast of mogelijke doortrekker. Waarnemingen bij Cap Ghir (november 1985, juli 2010) en in oktober 2023 ruim 400 kilometer uit de kust ter hoogte van Casablanca. Westelijke Sahara: enkele gevallen voor Dakhla (februari 2016, september 2018) en een groep van zestien vogels op zee ver voor de zuidkust in november 2012. Uit de Middellandse Zee, de Rode Zee en de Arabische wateren geen zekere gevallen. Daarbuiten broedt de soort op de Azoren, Madeira en de Desertas, de Selvagens, de Canarische Eilanden, de Berlengas voor Portugal en de Kaapverdische Eilanden, en verder op Sint-Helena, Ascension, de Golf van Guinee, de Galápagoseilanden, Hawaï en Japan. Buiten de broedtijd zwerft hij over de tropische en subtropische Atlantische Oceaan. De groep wordt vaak in meerdere soorten gesplitst, met onder meer een aparte warmte- en koelseizoenpopulatie in Macaronesië.

Hoe en wanneer kijken

De beste kans is een pelagische tocht ver buiten Dakhla of Agadir in het najaar, of een zeetrektelling op Cap Ghir na een zuidwestelijke storm. Fotografeer elke donkere stormvogel met een witte stuit en let op de vorm van de staart, de breedte van de stuitband en de lichte vleugelbaan: zonder foto wordt een melding meestal niet aanvaard.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, maar veel broedpopulaties zijn klein en kwetsbaar voor ingevoerde ratten, katten en kunstlicht. Voor het gidsgebied speelt de soort alleen als dwaalgast een rol.

Wetenschappelijke naam

Hydrobates castro | (Harcourt, 1851) (GBIF: Oceanodroma castro)

Harcourt beschreef de soort in 1851 als Thalassidroma castro; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Hydrobates werd in 1822 ingevoerd door Boie. Hydrobates is Grieks, van hudro- 'water' en batēs 'loper': 'waterloper'. castro is geen Latijn maar de volksnaam van de vogel: in de oorspronkelijke beschrijving heet het stormvogeltje roque de castro, zoals de bewoners van Madeira het noemden, en dat woord werd als soortnaam overgenomen. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit de Desertas bij Madeira.