Alle soorten › Steltloperachtigen › Meeuwen en sterns › Vorkstaartmeeuw
Vorkstaartmeeuw | Xema sabini
Sabine's Gull | Gaviota de Sabine | Schwalbenmöwe | שחף קדוד-זנב | Mouette de Sabine
Een kleine, sternachtige meeuw van de open oceaan, die alleen bij aanhoudende noordwestenwind binnen bereik van de kust komt. Het zwart-wit-grijze drieluik op de bovenvleugel is op afstand al herkenbaar, ook door een telescoop vol nevel en regen.
Klik op een duimnagel om de foto hierboven te wisselen.
Geluid
Meestal zwijgzaam op zee. Bij de kolonie en in groepjes een schor, sternachtig ki-k-k-krie, hoger en raspender dan het geluid van een drieteenmeeuw. In Europa is het geluid vrijwel nooit aan de orde: de vogels passeren op afstand en tegen de wind in.
Opname: Stein Ø. Nilsen — CC BY-NC-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
In zomerkleed een leigrijze kap die onderaan door een zwart randje wordt afgesloten, en een zwarte snavel met een gele punt. Rug en voorvleugel zijn grijs, de buitenste handpennen zwart, de binnenste handpennen en armpennen wit: van boven vormen die drie kleuren drie scherp begrensde driehoeken. De staart is wit en duidelijk gevorkt. De meeste vogels die Europa bereiken zijn jonge vogels, met hetzelfde vleugelpatroon maar met bruin geschubde rug en dekveren, een zwarte eindband op de staart en een grijsbruine boa die van de kruin naar de zijhals valt.
Verwarringssoorten
De vergelijking is met de jonge drieteenmeeuw, die in dezelfde stormdagen langskomt. Beide vogels zijn klein, snel en scherp getekend, maar de tekening klopt niet: de drieteenmeeuw draagt een zwarte W over de gestrekte vleugels en een zwarte band in de nek, terwijl de vorkstaartmeeuw drie gladde driehoeken laat zien, zwart buiten, wit in het midden en grijs op de voorvleugel, zonder nekband. Zie je de staart, dan is de zaak rond: bij de vorkstaartmeeuw is die gevorkt, bij de jonge drieteenmeeuw hooguit licht ingesneden en met een zwarte eindband tot in de hoeken.
Meeuwen vergelijken: poten, kop, snavel en vleugelpunt naast elkaar
Leefgebied
Buiten de broedtijd een echte zeevogel, die de open oceaan boven opwellingsgebieden opzoekt en alleen bij zware storm binnen zicht van de kust raakt. Broedt op laaggelegen, natte hoogarctische toendra met veel plassen en poelen, vaak in kleine losse kolonies tussen Noordse sterns, waar hij insecten, larven en kleine visjes van het wateroppervlak pikt.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Broedt in het hoogarctische Noord-Amerika, Groenland, Spitsbergen en Siberië; in Europa is Spitsbergen het dichtstbijzijnde broedgebied. De vogels die langs Europa trekken komen uit het oosten van het Noord-Amerikaanse Noordpoolgebied en Groenland en gebruiken de Golf van Biskaje als tussenstop op weg naar de wateren voor zuidwestelijk Afrika. De aantallen die vanaf land gezien worden zijn overal klein; de Atlantische kusten van de Britse Eilanden en Iberië doen het wat beter dan de Noordzee. In Iberië concentreren de waarnemingen zich voor de kust van Asturië en Galicië, vooral tijdens de najaarstrek; op de Canarische Eilanden geldt de soort als toevallig.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zeetrektellen is de enige methode. Ga in september of oktober bij windkracht zeven of meer uit het noordwesten naar Westkapelle, de Brouwersdam of Camperduin, ga uit de wind zitten en werk de branding en de tweede lijn af. Onthoud dat je vrijwel altijd een jonge vogel ziet, dus zoek naar het driehoekenpatroon en niet naar de grijze kap.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd en in aantal eerder toe- dan afnemend. In het Siberische deel van het broedgebied hebben de vogels te lijden onder jacht en het rapen van eieren. Op de langere termijn is het effect van klimaatverandering onzeker, zowel op de natte toendra waar de soort broedt als op de opwellingsgebieden waar hij overwintert.
Wetenschappelijke naam
Xema sabini | (Sabine, 1819)
Sabine beschreef de soort in 1819 als Larus sabini; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Xema werd in 1819 ingevoerd door Leach. Xema lijkt een verzonnen naam zonder betekenis; William Leach voerde hem in 1819 in zonder toelichting. sabini eert de Britse poolreiziger Edward Sabine (1788–1883), die de eerste exemplaren verzamelde op eilandjes voor de westkust van Groenland; zijn broer Joseph beschreef de soort naar dat materiaal. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit de Sabine-eilanden bij Groenland.


