Alle soorten › Valkachtigen › Valken en caracara's › Australische boomvalk
Australische boomvalk | Falco longipennis
Australian Hobby | Alcotán australiano
De Australische boomvalk is de kleinste echte valk van het vasteland op de torenvalk na: een compacte, donkere vogel met lange sikkelvormige vleugels die in de schemering boven straatverlichting, waterplassen en boomkruinen jaagt. Wie een kleine valk met razendsnelle vleugelslag achter een zwaluw of een vleermuis aan ziet duiken, kijkt bijna zeker naar deze soort.
Geluid
De roep is een snelle, hoge, ratelende reeks die vrijwel altijd in de vlucht wordt gegeven: kie-kie-kie, kie-kie-kie-kie, schriller en haastiger dan het zwaardere hek-ek-ek van de slechtvalk. Bij het nest klinkt hij aanhoudender en kribbiger; buiten de broedtijd is de vogel meestal stil, en de jagende vogel verraadt zich eerder door het alarm van zwaluwen en spreeuwen dan door zijn eigen stem.
Opname: Nick Talbot — CC BY-NC-SA 4.0 · Greenvale, Hume City, Victoria, Australia · xeno-canto
Herkenning
Een slanke valk van ruim dertig centimeter met opvallend lange, spitse vleugels en een korte, recht afgesneden staart. De bovenzijde is blauwgrijs tot leigrijs, de kop draagt een donkere kap met een brede zwarte baardstreep, en daartussen ligt een bleke wenkbrauw en een roomkleurige halskraag die van veraf als een lichte vlek in de nek blijft staan. De onderzijde is warm roestbruin tot geelbruin met fijne donkere lengtestrepen — géén schoon wit — en juveniele vogels zijn bruiner en zwaarder gestreept. In de vlucht is het silhouet dat van een grote gierzwaluw: smalle, iets bolle vleugels met een wat stompe punt, en een vleugelslag die eerder trilt dan slaat.
Verwarringssoorten
De slechtvalk (Falco peregrinus) is fors groter en zwaarder, heeft een volledige zwarte helm in plaats van een kap met lichte nek, en een witte onderzijde met dichte dwarsbanden in plaats van roestbruine lengtestreping. De boomvalk (Falco subbuteo), hier alleen een uiterst zeldzame dwaalgast, lijkt sterk maar heeft een helderwitte keel, witte wangvlek en witte borst met scherpe zwarte streping die duidelijk afsteekt tegen de donkere bovenzijde, en scherp begrensde roestrode broek en onderstaartdekveren. De Australische torenvalk (Falco cenchroides) is rossig van boven, bidt in de lucht en heeft een zwarte band aan het staarteinde. De grijskopsperwer (Tachyspiza cirrocephala) heeft afgeronde vleugels met gespreide vingers en een veel langere staart.
Leefgebied
Licht beboomd land is zijn beeld: droog eucalyptusbos en open bos, savanne met eucalyptus, boomrijen langs kreken, maar ook boomgaarden, weiland met verspreide bomen en vooral parken en straten in steden en dorpen. Hij mijdt dichte, gesloten bossen en echt boomloze woestijn; open water met zwaluwen, spreeuwen en insecten erboven trekt hem aan. Van alle Australische valken is hij het meest aan de stad gewend en jaagt hij het vaakst in het laatste licht van de dag.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar hoofdgroep en formatie.
Verspreiding en trek
Verspreid over vrijwel heel het Australische vasteland, van de tropische noordkust tot de zuidkust, en het talrijkst in licht beboomd land met matige tot goede regenval. In de dorre binnenlanden en op de Nullarbor is hij schaars en onregelmatig, al duikt hij daar op bij muizenplagen. Op Tasmanië is hij dun gezaaid en grotendeels een zomervogel: veel vogels steken in het najaar de Straat Bass over. Nieuw-Zeeland valt buiten zijn normale areaal.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Ga in de avondschemering bij een sportveld, een parkeerterrein of een brug met lantaarns staan en kijk omhoog: de Australische boomvalk jaagt tot lang na zonsondergang op insecten en vleermuizen rond de lichtbundels, wanneer de meeste andere roofvogels al zitten. Overdag verraadt een plotselinge, gezamenlijke paniek onder spreeuwen of oeverzwaluwen hem vaak voordat je hem ziet.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd (LC), en federaal en in alle Australische staten als veilig beoordeeld. De soort profiteert van het halfopen landschap dat de landbouw heeft gemaakt en van steden met veel spreeuwen, mussen en huiszwaluwen; ze broedt in oude nesten van kraaien en zwartrugfluitvogels en heeft dus geen boomholte nodig. Verlies van grote nestbomen in gekapt akkerland en aanrijdingen vormen plaatselijke verliezen, maar het totale beeld is stabiel.
Wetenschappelijke naam
Falco longipennis | Swainson, 1838
Swainson beschreef de soort in 1838 als Falco longipennis, en in dat geslacht staat ze nog steeds, zodat auteur en jaartal zonder haakjes blijven. Falco is het gewone Latijnse woord voor valk, waarschijnlijk naar falx, 'sikkel', naar de vorm van de vleugels. longipennis is samengesteld uit longus, 'lang', en penna, 'slagpen', dus 'langvleugelig' — precies het kenmerk dat hem in de lucht vastlegt. De typelocatie is Tasmanië; de Nederlandse en Engelse naam verwijzen naar de gelijkende Euraziatische boomvalk.