Alle soorten › Valkachtigen › Valken › Grote torenvalk
Grote torenvalk | Falco rupicoloides
Greater Kestrel | Cernícalo Overo
De grote torenvalk is de grootste valk van het torenvalktype in zuidelijk Afrika en een vogel van open, droge vlakten. De volwassen vogel heeft een bleekgele tot witte iris, een kenmerk dat geen enkele andere valk in het gebied bezit.
Geluid
Een hoge, herhaalde reeks kiek-kiek-kiek en een langgerekt kwiiek, hoger en meer aangehouden dan de roep van de rotsvalk. Het luidst bij het nest en tijdens baltsvluchten.
Opname: Alan Collett — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 33 cm, met een lichte roodbruine grondkleur. De bovendelen zijn dicht zwart dwarsgebandeerd in plaats van gevlekt, de onderdelen zijn roomkleurig met fijne streping op de borst en bandering op de flanken. De kop is bleek roodbruin zonder baardstreep. De staart is grijzig met smalle donkere banden en een bredere eindband, de ondervleugel opvallend bleek. De volwassen vogel heeft een bleekgele tot witachtige iris; bij de jonge vogel is die donker en zijn borst en flanken sterker gestreept, met een roodbruine staart.
Verwarringssoorten
De rotsvalk (Falco rupicolus) is kleiner en donkerder roodbruin, met zwarte vlekken in plaats van banden op de bovendelen, een donkere iris en bij het mannetje een grijze kop en staart; hij bidt veel vaker. De kleine torenvalk (Falco naumanni), een palearctische trekvogel van oktober tot maart, is kleiner, leeft in groepen en heeft bij het mannetje een ongevlekte steenrode rug met blauwgrijze kop. Dickinsons torenvalk is grijs en gebonden aan palmen. De bleke iris en de gebandeerde bovendelen geven de doorslag.
Leefgebied
Droge en halfdroge open grasvlakten, Karoo, Kalahari-zandveld, grindvlakten van de Namib en open savanne met verspreide bomen. Jaagt vooral vanaf een paal, draad of boomtop en valt van daaruit op sprinkhanen, kevers, hagedissen, kleine knaagdieren en vogels; bidt minder dan de rotsvalk. Bouwt geen eigen nest maar gebruikt oude nesten van kraaien, buffelwevers en republikeinwevers, ook op elektriciteitsmasten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Het droge westen en binnenland van het gebied: Namibië, Botswana, het westen en midden van Zuid-Afrika met de Karoo, de Vrijstaat en de Noordkaap, het zuidwesten van Zimbabwe en het zuidwesten van Angola. Ontbreekt in het vochtige oosten en in beboste streken. Een gescheiden populatie leeft in Oost-Afrika, van Ethiopië tot Tanzania.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Rijd de wegen van de Karoo en de Kalahari en controleer elke telefoonpaal, hekpaal en kruin van een lage boom. Bij een zittende bleke valk in open land geeft de kleur van de iris de zekerheid: gebruik daarvoor een telescoop. Jaarrond aanwezig; broedt vooral van augustus tot november.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd en over het grootste deel van het areaal stabiel. De soort is afhankelijk van oude takkennesten, zodat het verdwijnen van nestbomen en het beheer van elektriciteitsmasten van invloed zijn. In boomloos land bieden paal- en draadleidingen juist extra zit- en nestgelegenheid, waardoor de soort daar plaatselijk is toegenomen.
Wetenschappelijke naam
Falco rupicoloides | Smith, 1829
Smith beschreef de soort in 1829 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Falco werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Falco is het Latijnse woord voor 'valk', mogelijk verwant aan falx, 'sikkel', naar de gebogen vorm van klauwen of vleugels. rupicoloides combineert het Latijnse rupicola, 'rotsbewoner' (van rupes, 'rots', en -cola, 'bewoner'), met het Griekse achtervoegsel -oides, 'gelijkend op' — naar de gelijkenis met de kleinere, eveneens zuidelijk-Afrikaanse rotsvalk (Falco rupicolus). Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zuid-Afrika.