Oostelijke orpheusgrasmus | Curruca crassirostris

Geluid

De zang is langer en gevarieerder dan bij de westelijke soort: een vloeiende stroom van heldere, fluitende, lijsterachtige motiefjes, afgewisseld met krassende tussenzinnen, soms minutenlang. De roep is een hard tsjek, bij onraad een ratelende reeks.

Herkenning

15–16 cm. Groot, met een lange, dikke en spitse snavel en een lange staart met helderwitte buitenste staartpennen. Het mannetje heeft een zwarte kap die tot ver onder het oog doorloopt, scherp afgezet tegen een witte keel en een grijze mantel; de iris is bij oude vogels wit tot bleekgeel. Onderdelen wit, met een lichte grijze of buffige zweem op de flanken. Vrouwtjes hebben een grijzere kap met minder contrast; jonge vogels zijn grijsbruin, met een donker oog en weinig contrast.

Verwarrings­soorten

De westelijke orpheusgrasmus (Curruca hortensis) komt in het gebied alleen in de Maghreb voor; hij heeft een grijzere kap, een roomkleurige tot roze getinte borst en een kortere, eenvoudiger zang. De Arabische zwartkop (Curruca leucomelaena) heeft een donker oog, korte, ronde vleugels zonder handpenprojectie, een doffere kap en een langere staart die hij zwaait. De sperwergrasmus (Curruca nisoria) heeft geen donkere kap. De kleine zwartkop (Curruca melanocephala) en Rüppells grasmus (Curruca ruppeli) zijn veel kleiner; het mannetje van de laatste heeft een zwarte keel met een witte baardstreep.

Leefgebied

Open, droog bos en struweel met verspreide bomen: lichte eiken- en pistachebossen in de heuvels, jeneverbes- en acaciastruweel, olijf- en fruitboomgaarden en struikrijke berghellingen, in Libanon tot ongeveer 2000 m. Op de trek in elk struweel met bomen, in oases, tuinen en acaciawadi's. Eet insecten en in de nazomer bessen.

Verspreiding en trek

Zomergast, van april tot september, in Israël (Galilea, de Golan, de Karmel, de bergen van Samaria en Judea en plaatselijk in de Negevhooglanden), Jordanië (de westelijke hooglanden), Libanon, Syrië en Noord-Irak (Koerdistan). Op de trek, in maart–april en september–oktober, door Egypte (vooral de Sinaï en de Rode Zeekust), Saoedi-Arabië (vrij talrijk in het westen, schaars aan de Golf), Koeweit, de Golfstaten, Jemen en Oman; enkele vogels overwinteren in de Emiraten en Oman. In de Maghreb vrijwel onbekend. Het merendeel overwintert in Noordoost-Afrika (Soedan, Eritrea, Ethiopië), de oostelijke vorm jerdoni in India. Daarbuiten broedt hij van de Balkan en Turkije door de Kaukasus en Iran tot Centraal-Azië en Pakistan.

• Zomergast (ca. apr–sep)
• Wintergast (ca. okt–mrt)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

In april en mei in het open eikenbos van de Golan, de Karmel of de Galilea, of in de olijfgaarden van Noord-Jordanië bij Ajloun; luister naar de lange, fluitende zang vanaf een boomtop. Op de trek in Eilat en de acaciawadi's van de Sinaï, in Saoedi-Arabië vooral in maart en april langs de westkust.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd. In de Levant plaatselijk achteruitgegaan door het verdwijnen van open bos en traditionele boomgaarden, intensievere landbouw en bebouwing; op de trek ook slachtoffer van vogelvangst. De westelijke en oostelijke orpheusgrasmus worden tegenwoordig algemeen als aparte soorten behandeld.

Wetenschappelijke naam

Curruca crassirostris | (Cretzschmar, 1830) (GBIF: Sylvia crassirostris)

Cretzschmar beschreef de soort in 1830 als Sylvia crassirostris; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Curruca werd in 1802 ingevoerd door Bechstein. Curruca is Latijn, de naam van een niet nader bepaald vogeltje dat bij de Romeinse dichter Juvenalis voorkomt. crassirostris is Latijn, van crassus 'dik' en rostrum 'snavel': dikbekkig. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Nubië.