Alle soorten › Zangvogels › Zwaluwen › Oeverzwaluw
Oeverzwaluw | Riparia riparia
Bank Swallow | Avión zapador
De oeverzwaluw is de kleinste en bruinste van de gewone zwaluwen, met een scherpe bruine borstband over een witte onderkant. In het gidsgebied is hij vooral een massale doortrekker: in het voorjaar trekken er honderdduizenden over de Nijl, de Sinaï en de Jordaanvallei. Langs de Nijl leeft een eigen, kleine en bleke vorm die er het hele jaar blijft.
Geluid
Een droog, schurend trrsj of tsjrr, in groepen een aanhoudend gekwetter; bij de kolonie een zacht, rasperig gebabbel. Alarm een scherper brrit.
Opname: Esperanza Poveda — CC BY-NC-SA 4.0 · ingekort tot de eerste 60 s, mono · xeno-canto
Herkenning
12–13 cm. Dofbruin boven en wit onder, met een scherp afgetekende bruine borstband die de witte keel van de witte buik scheidt. De staart is kort en ondiep gevorkt, zonder witte vlekken; de stuit is bruin als de rug. De ondervleugel is donker grijsbruin. De vlucht is laag, fladderend en schokkerig, met veel korte bochten vlak boven het water. Geslachten gelijk; jonge vogels hebben bleke randjes op de bovendelen en een wat vagere borstband. De Nijlvorm shelleyi is kleiner en bleker, met een smallere, soms onderbroken band.
Verwarringssoorten
Vale oeverzwaluw (Riparia paludicola), in Marokko, heeft een egaal grijsbruine keel en borst zonder band. Bleke oeverzwaluw (Riparia diluta), een zeldzame wintergast in de Golfstaten, is bleker grijsbruin, met een vage, uitgelopen borstband, een lichtere ondervleugel en een nauwelijks gevorkte staart; let ook op de donkere teugel tegen het lichte voorhoofd. Jonge boerenzwaluwen (Hirundo rustica) hebben een vaal roestige keel, een blauwzwarte, vaak onvolledige band en een langere staart. Vale rotszwaluw (Ptyonoprogne obsoleta) en rotszwaluw (Ptyonoprogne rupestris) zijn forser, missen de borstband en hebben witte vlekjes in de gespreide staart.
Leefgebied
Broedt in kolonies in steile zand- en leemwanden: rivieroevers, afkalvende geulranden, zandgroeven en wegtaluds, altijd in de buurt van water. Op de trek en in de winter jaagt hij boven rivieren, meren, rietmoerassen, rioolwaterbekkens, viskwekerijen en bevloeide akkers, ook boven de oases en de pivotvelden van de woestijn. Eet kleine vliegende insecten, vooral muggen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de leefgebieden van Noord-Afrika en het Midden-Oosten.
Verspreiding en trek
Broedt plaatselijk in het noorden van Marokko, Algerije en Tunesië langs rivieren en in groeven, en langs de Eufraat en de Tigris in Syrië en Irak; in Libanon en Israël vooral doortrekker. In Egypte broedt de standvogelvorm shelleyi langs de Nijl, van de delta tot Aswan en het Nassermeer. Op de trek talrijk door het hele gebied, van de Sahara-oases tot het Arabisch schiereiland; in het voorjaar in zeer grote aantallen in Eilat, de Jordaanvallei en de Sinaï, in het najaar ook massaal in de Golfstaten en Koeweit. Kleine aantallen overwinteren in Egypte en zuidelijk Arabië. Daarbuiten broedt hij in Europa, Azië en Noord-Amerika en overwintert in Afrika ten zuiden van de Sahara en Zuid-Amerika.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. apr–sep)
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
In april en begin mei boven de vijvers en de zoutpannen van Eilat of in de Jordaanvallei, waar groepen oeverzwaluwen met boerenzwaluwen laag over het water jagen. Op een windstille ochtend boven een rioolwaterbekken in de Golfstaten loont het om de groep door te kijken: ertussen kan een bleke oeverzwaluw zitten.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd, maar plaatselijk sterk schommelend door droogte in de Sahel. In het gidsgebied verdwijnen broedwanden door oeverversteviging, zandwinning en stuwdammen; in Israël, waar hij vroeger broedde, is hij als broedvogel vrijwel verdwenen.
Wetenschappelijke naam
Riparia riparia | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Hirundo riparia; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Riparia werd in 1817 ingevoerd door Forster. Riparia gaat terug op het Latijnse riparius 'van de oever', bij ripa 'oever', naar de nestholen die deze zwaluwen in steile oeverwanden graven. De soortnaam herhaalt de geslachtsnaam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zweden.