Alle soorten › Zangvogels › Gorzen › Bruinkopgors
Bruinkopgors | Emberiza bruniceps
Red-Headed Bunting | Escribano cabecirrojo
De bruinkopgors is een Centraal-Aziatische zustersoort van de zwartkopgors, die broedt in de steppen van Kazachstan tot Noordoost-Iran en overwintert in India. Op de trek raakt hij het oosten van het gidsgebied: in Koeweit, de Golfstaten en Oman is hij een zeldzame, maar vrij regelmatige doortrekker; verder naar het westen is hij een dwaalgast.
Geluid
De zang is een korte, wat schetterende strofe die versnelt en abrupt eindigt, als die van de zwartkopgors maar hoger en droger; op doortrek zelden te horen. De roep is een kort, hard tsjip en een zacht, neergaand tsjuu.
Opname: Shuangqi Liu — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
16–17 cm. Groot voor een gors, met een zware kegelsnavel en een lange staart zonder wit aan de zijkanten. Het mannetje heeft een roestbruine kop, keel en bovenborst, verder felgele onderdelen, een groengeel getinte, donker gestreepte rug en een geelgroene stuit. Het vrouwtje is egaal zandbruin en nauwelijks getekend, met een bleke wenkbrauwstreep, een ongestreepte bleke onderzijde, gelige onderstaartdekveren en een geelgroene zweem op de stuit. Jonge vogels en vogels in het najaar zijn nog doffer en vrijwel patroonloos.
Verwarringssoorten
De zwartkopgors (Emberiza melanocephala) is de belangrijkste verwarringssoort. Bij mannetjes is het eenvoudig: zwarte kap en kastanjebruine rug tegen roestbruine kop en groengele rug. Vrouwtjes en jonge vogels zijn vaak niet met zekerheid op naam te brengen; een geelgroene stuit en een koelere, groengrijze rug wijzen op de bruinkopgors, maar het verschil is klein en mengvormen komen voor waar de broedgebieden in Iran elkaar raken. De grauwe gors (Emberiza calandra) is groter en gestreept op de borst; ortolaan (Emberiza hortulana) en smyrnagors (Emberiza cineracea) hebben wit in de staart. Let op ontsnapte kooivogels: de soort werd veel als kooivogel verhandeld.
Leefgebied
Op doortrek in open land met struiken: akkers en irrigatielandbouw, graanvelden en luzerne, ruige randen, tuinen en parken in de woestijnrand, vaak samen met zwartkopgorzen en mussen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de leefgebieden van Noord-Afrika en het Midden-Oosten.
Verspreiding en trek
In het gidsgebied vooral in Koeweit, waar hij een zeldzame doortrekker en wintergast is, en in Bahrein, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Oman, waar elk voorjaar en najaar een klein aantal wordt gezien, het meest in april en mei. In Oost-Saoedi-Arabië en Irak waarschijnlijk ook schaars op doortrek, maar weinig gemeld. Ten westen daarvan een dwaalgast: in Israël zijn er slechts enkele aanvaarde gevallen, waarvan een uit 1979. Daarbuiten broedt hij van de steppen rond de Kaspische Zee en Kazachstan tot Noordoost-Iran en Afghanistan en overwintert hij in West- en Midden-India.
- Zomergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
De beste kans is in april en mei in de groene oases en tuinen van Koeweit en de Emiraten, tussen de daar rustende zwartkopgorzen. Een vrouwtje alleen is zelden zeker; een mannetje met roestbruine kop wel, maar controleer dan op ringen en sporen van een kooileven.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd (IUCN: Least Concern). In het gidsgebied geen broedvogel; een zeldzame doortrekker in het oosten en een dwaalgast elders. Door de handel in kooivogels is van gevallen buiten de trekroute de herkomst niet altijd zeker.
Wetenschappelijke naam
Emberiza bruniceps | Brandt, 1841
Brandt beschreef de soort in 1841 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Emberiza werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Emberiza komt uit het Oudhoogduits, van Embritz, een naam voor een gors. bruniceps betekent 'bruinkoppig', van het middeleeuws Latijnse brunus 'bruin' en -ceps '-koppig', bij caput 'kop'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Turkmenistan.