Afrikaanse woestijngrasmus | Curruca deserti

Geluid

Een kort, helder en muzikaal strofetje met meer zuivere fluittonen en minder gekras dan bij de woestijngrasmus, bijna altijd gegeven in een baltsvlucht waarbij de vogel met trillende vleugels een paar meter boven de struik hangt en parachuterend terugzakt. De roep is een droog, ratelend trrrt en een zacht tsjek. Zingt vooral van februari tot mei, het meest in het eerste uur na zonsopgang.

Herkenning

11–12 cm. Heel klein en uitzonderlijk bleek: warm zandkleurig boven met een goudachtige waas, vuilwit onder, met een roestoranje stuit en staart en witte buitenste staartpennen. De gevouwen vleugel is egaal, zonder duidelijk donkere centra in dekveren en tertials, zodat de bovenzijde glad en ongetekend oogt. De iris is fel geel met een smal wit ringetje, het snaveltje geelachtig met een donkere punt, de poten bleek strogeel. Geslachten gelijk. Houdt de staart vaak iets opgeheven en gespreid.

Verwarrings­soorten

De woestijngrasmus (Curruca nana) is kouder en grijzer van boven, met donkere centra in de vleugel en een staart die sterker afsteekt; hij komt alleen ten oosten van de Nijl voor als wintergast, zodat de twee in het gebied vrijwel niet samen voorkomen. De maquiszanger (Scotocerca inquieta), vaak in hetzelfde struweel, heeft een gestreepte kruin, een donker oog, een duidelijke wenkbrauwstreep en een lange donkere staart. De Atlasgrasmus (Curruca deserticola) en de brilgrasmus (Curruca conspicillata) hebben een grijzere kop en een roestbruin vleugelpaneel.

Leefgebied

Zandvlakten en vastgelegde duinen met verspreide struiken als Calligonum, Retama en Zygophyllum, randen van wadi's en zandige delen van de steppe aan de Saharakant. Zit vaak in de buurt van een woestijntapuit, die hij volgt bij het foerageren. Mijdt kale rotswoestijn zonder begroeiing.

Verspreiding en trek

Alleen de noordwestelijke en centrale Sahara. In Marokko ten zuiden van de Hoge Atlas en de Anti-Atlas, van het Drâadal en de Tafilalt (Merzouga, Erfoud) tot de oostgrens, en in de Westelijke Sahara; in Algerije in de Noordelijke Sahara van de Saoura en de Grand Erg Occidental tot de Grand Erg Oriental en zuidwaarts tot de Hoggar; in Zuid-Tunesië (rond Douz, Ksar Ghilane en de Grand Erg) en in West-Libië (Ghadames, Fezzan). In Egypte niet met zekerheid broedend. Daarbuiten in Mauritanië, Noord-Mali en Niger. Zwervers bereikten de Canarische Eilanden en eenmaal Noordwest-Europa.

• Jaarrond
• Wintergast (ca. okt–mrt)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

In Marokko zijn de vlakten met struikjes rond Merzouga en Erg Chebbi en de pistes bij Zagora goede plekken; in Tunesië de duinranden rond Douz. Kom vroeg in de ochtend in het voorjaar, wanneer de mannetjes in zangvlucht boven de struiken hangen, en zoek naar een woestijntapuit: de grasmus zit vaak in de buurt.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd. In het grootste deel van zijn moeilijk toegankelijke areaal weinig onderzocht; plaatselijk gevoelig voor overbegrazing en het kappen van struiken voor brandhout rond oases en dorpen.

Wetenschappelijke naam

Curruca deserti | (Loche, 1858) (GBIF: Sylvia deserti)

Loche beschreef de soort in 1858 als Stoparola Deserti; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Curruca werd in 1802 ingevoerd door Bechstein. Curruca is Latijn, de naam van een niet nader bepaald vogeltje dat bij de Romeinse dichter Juvenalis voorkomt. deserti is Latijn voor 'van de woestijn', naar het leefgebied in de Sahara. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit de Algerijnse Sahara.