Alle soorten › Zangvogels › Doornsnavels en verwanten › Norfolkmangrovezanger
Norfolkmangrovezanger | Gerygone modesta
Norfolk Gerygone | Gerigón de la Norfolk
De norfolkmangrovezanger leeft uitsluitend op Norfolk Island, een eiland van vijfendertig vierkante kilometer in de Tasmanzee, en nergens anders. Het is daarmee een van de kleinste verspreidingsgebieden van alle soorten in deze gids. Tegelijk is hij op dat eiland de meest algemene inheemse vogel — een combinatie die precies aangeeft waar het bij eilandendemen om draait: talrijk zijn en toch kwetsbaar, omdat alles wat er misgaat op één plek tegelijk misgaat.
Geluid
Een melodieuze, luide triller, opvallend krachtig voor de kleinste vogel van het eiland, en het voornaamste middel om hem op te sporen. Parks Australia raadt voor Norfolk Island National Park expliciet aan op het geluid af te gaan en pas daarna in de bomen te zoeken, want de vogel wordt vaker gehoord dan gezien. De zang heeft de kwaliteit van die van zijn zustersoort op het Nieuw-Zeelandse vasteland, wat past bij de nauwe verwantschap.
Opname: Craig Robertson — CC BY-NC-SA 4.0 · Mount Bates, Norfolk Island National Park, Norfolk Island, South Pacific Ocean, Australia · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer elf centimeter bij een spanwijdte van zestien centimeter en een gewicht van zo'n negen gram. De kop is olijfbruin, het gezicht grijs en de keel grijsachtig, overgaand in witachtig op borst en buik; de bovendelen zijn dof grijsbruin. Het oog is rood tot roodbruin, de snavel zwart. Jonge vogels hebben een gele waas over gezicht en onderdelen, een dover oog en een lichtere snavel. Hij beweegt snel en onrustig door het bladerdak, vangt insecten in de vlucht en plukt ze van blad en tak.
Verwarringssoorten
Op Norfolk Island is er niets om hem mee te verwarren: hij is de enige Gerygone van het eiland en bovendien de kleinste vogel die er voorkomt. De vergelijking die telt is taxonomisch. De maorimangrovezanger (Gerygone igata) van Nieuw-Zeeland is zijn zustersoort en werd vroeger, samen met de uitgestorven lordhowemangrovezanger (Gerygone insularis), met hem als één soort behandeld; genetisch onderzoek bevestigt dat igata en modesta zustersoorten zijn, al houden sommige autoriteiten ze nog steeds samen. In het veld scheidt de zee hen volledig. De chathammangrovezanger (Gerygone albofrontata) is groter, heeft bij het mannetje een wit voorhoofd en leeft eveneens op een eigen archipel. Van de Australische soorten met een witte wenkbrauwstreep — de witbrauwmangrovezanger (Gerygone levigaster), de bruine mangrovezanger (Gerygone mouki) — bereikt geen enkele Norfolk; wie daar twijfelt, twijfelt over een vogel die er niet is.
Leefgebied
Subtropisch vochtig laaglandbos, en daarnaast tuinen en weiland met opgaande begroeiing: de soort heeft zich goed aangepast aan het door de mens omgevormde landschap van het eiland, wat voor een eilandendeem allerminst vanzelf spreekt. Hij jaagt vooral in het kroondak, waar hij insecten uit de lucht vangt of van bladeren en takken afleest. Het broedseizoen loopt van november tot februari, dus in de zuidelijke zomer.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar hoofdgroep en formatie.
Verspreiding en trek
Endemisch op Norfolk Island en daar over vrijwel het hele eiland verspreid, met het zwaartepunt in de bosrestanten van het nationale park en in de begroeide delen van het cultuurland. Het wereldareaal is daarmee kleiner dan dat van vrijwel elke andere soort in deze gids. De populatie wordt geschat op ongeveer tienduizend volwassen vogels, waarmee hij de talrijkste inheemse vogel van het eiland is. Hij is standvogel; trek over zee is er niet.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Ga in Norfolk Island National Park een pad op en luister: de luide triller verraadt hem lang voordat je hem ziet. Kijk vervolgens in de middenetage en het kroondak naar iets heel kleins dat snel en onrustig van tak naar tak schiet. Omdat er geen andere mangrovezanger op het eiland is, hoef je niets uit te sluiten — dit is de zeldzame gelegenheid waarbij een Gerygone zonder verdere twijfel op naam kan worden gebracht. Ook tuinen en de randen van weilanden leveren waarnemingen op.
Staat van instandhouding
De IUCN houdt hem sinds 2012 op niet bedreigd (LC); daarvóór stond hij als kwetsbaar te boek, en de afwaardering volgde toen bleek dat de populatie stabiel was. Dat hij het goed doet in tuinen en cultuurland is daarbij doorslaggevend geweest. De categorie zegt echter weinig over het risico: een populatie van tienduizend vogels op vijfendertig vierkante kilometer kan door één ingevoerd roofdier, één ziekte of één zware cycloon in korte tijd in de problemen komen. Beheer van ingevoerde ratten en katten en behoud en uitbreiding van het bos in het nationale park zijn daarom van blijvend belang.
Wetenschappelijke naam
Gerygone modesta | Pelzeln, 1860
August von Pelzeln beschreef de soort in 1860. Het epitheton modesta is Latijn voor 'bescheiden, onopvallend' en past bij een effen grijsbruin vogeltje zonder enig opvallend kenmerk. De geslachtsnaam Gerygone wordt gewoonlijk als 'geboren uit zang' gelezen. De Engelse naam wisselt: deze gids voert hem als Norfolk Gerygone, terwijl Parks Australia hem op Norfolk zelf grey gerygone noemt — dezelfde naam die elders voor Gerygone igata wordt gebruikt, wat de oude opvatting weerspiegelt dat het één soort betrof. Bij literatuuronderzoek moet je daar rekening mee houden. De Nederlandse naam norfolkmangrovezanger en de Spaanse gerigón de la Norfolk kiezen beide het eiland; mangrove groeit er niet.