Pinguicula zamudioana

Herkenning

Een gelijkvormige rozet met slechts één bladtype — de zogenoemde zomerbladeren — die de plant het hele jaar door behoudt. De bladeren zijn lichtgroen en hebben kale bladstelen, een kenmerk dat in de beschrijving wordt genoemd. De bloem is roze. Voor de precieze maten van rozet, blad, bloemsteel, bloem en spoor hebben wij geen vrij toegankelijke, toetsbare opgave uit de oorspronkelijke beschrijving kunnen krijgen; die velden zijn daarom in de feitenkaart leeg gelaten. De soort hoort tot de sectie Orcheosanthus, de groep van grootbloemige Mexicaanse vetbladen, en de bloei is niet aan een seizoen gebonden: de plant groeit voortdurend en bloeit het hele jaar door.

Gelijkende soorten

De beschrijving zet de soort af tegen Pinguicula oblongiloba en Pinguicula michoacana, beide eveneens uit westelijk Mexico en eveneens uit de sectie Orcheosanthus. Het onderscheid is in het veld ongewoon eenvoudig te maken, mits je in de droge tijd kijkt: die twee vormen dan een compacte winterrozet van dikke, niet-vangende blaadjes, terwijl P. zamudioana haar gewone lichtgroene bladeren behoudt en gewoon doorbloeit. Wie in december of januari in Jalisco een grootbloemig vetblad in volle groei aantreft, heeft dus een sterke aanwijzing. De kale bladstelen zijn een tweede kenmerk.

De val en hoe hij werkt

De rozet is het hele jaar door in bedrijf, en dat is voor een Mexicaans vetblad ongewoon. De bladeren dragen gesteelde klieren met een heldere kleefdruppel en zittende klieren die pas verteringsenzymen afgeven als er een prooi op het blad ligt; daarna buigt de bladrand zich licht over de vangst. Omdat de plant nooit in rust gaat, hoeft zij geen reserves aan te leggen voor een droge periode en kan zij de opbrengst van de vangst direct in groei en bloemen omzetten — wat verklaart waarom zij onafgebroken kan bloeien. De standplaats levert daarvoor de voorwaarde: permanent vocht.

Standplaats en ecologie

De soort groeit uitsluitend op kalkconcreties: poreuze kalkafzettingen die ontstaan waar kalkhoudend water uit het gesteente treedt en bij verdamping zijn kalk achterlaat (R2). Zulke plekken zijn permanent vochtig, omdat het water blijft toestromen (R1), en dat verklaart waarom de plant geen droogterust nodig heeft. Het zijn tegelijk zeer kleine standplaatsen — een sijpelplek is vaak niet meer dan een paar vierkante meter — en ze liggen verspreid in het landschap als eilanden. De sterke binding aan dit substraat wordt in de beschrijving uitdrukkelijk genoemd als de factor die de verspreiding van de soort beperkt.

Verspreiding en hoogte

Endemisch in westelijk Mexico, in de staat Jalisco — in overeenstemming met de opgave in onze soortenlijst. Het gaat om een soort die aan een zeldzaam en kleinschalig type standplaats gebonden is, zodat het areaal per definitie versnipperd is: waar geen kalkconcreties zijn, is geen plant. West-Mexico is botanisch minder grondig doorzocht dan het oosten en het zuiden, en er zijn in de laatste jaren meer vetbladen uit Jalisco en aangrenzende staten beschreven; verdere vondsten op vergelijkbare sijpelplekken in de bergen van Jalisco zijn dus goed denkbaar.

• Waargenomen (hokken van een graad)

Vormen en variatie

Er worden geen variëteiten in het wild onderscheiden. De soort is pas in 2018 beschreven en van een beperkt aantal standplaatsen bekend, zodat er te weinig materiaal is om vormen op te baseren. Interessant is wel dat het ontbreken van een winterrozet bij deze soort een vast kenmerk is en geen reactie op de standplaats: waar verwante soorten in cultuur bij constante vochtigheid soms hun winterrust overslaan, is dat bij P. zamudioana de normale toestand in het wild. Dat verschil tussen erfelijk kenmerk en reactie op omstandigheden is precies waar het bij het benoemen van vormen om draait. Natuurlijke hybriden zijn niet gemeld.

Waar en wanneer te zien

Deze soort is het hele jaar door te vinden, wat haar onder de Mexicaanse vetbladen een uitzondering maakt; wie in de droge tijd zoekt, heeft bovendien het voordeel dat verwante soorten dan onzichtbaar zijn en verwarring is uitgesloten. Zoek naar de kalkafzettingen zelf: lichte, poreuze korsten op rotsen waar water uittreedt, vaak herkenbaar aan een blijvend natte streep en aan mossen en varentjes. De roze bloemen staan boven de rozet en zijn van enkele meters afstand te zien. Raak de kalkkorst niet aan — hij is bros en de planten wortelen er oppervlakkig in.

Staat van instandhouding

De soort is niet geëvalueerd voor de wereldwijde IUCN-Rode Lijst en staat niet in CITES. Wat bekend is, geeft het profiel van een kwetsbare soort: pas in 2018 beschreven, endemisch in één staat, en volledig gebonden aan een zeldzaam en uiterst kleinschalig type standplaats. Kalkafzettingen op sijpelplekken verdwijnen bij elke ingreep in de waterhuishouding — een gevatte bron, een boorput, een verlegde afwatering — en zij liggen vaak in gebieden zonder beschermingsstatus. Daarnaast is een grootbloemig, onafgebroken bloeiend vetblad een aantrekkelijk doelwit voor verzamelaars. Een categorie ontbreekt omdat er nooit is getoetst, niet omdat het beeld geruststellend is.

Wetenschappelijke naam

Pinguicula zamudioana | Juárez & Muñiz-Castro, 2018

Beschreven door D. Juárez en E. Muñiz-Castro in 2018, in het artikel "Pinguicula zamudioana (Lentibulariaceae), a new species endemic to western Mexico", Phytotaxa 372(4): 243–255. De soort is endemisch voor het westen van Mexico (regio Nueva Galicia, onder meer de staat Jalisco). De soortnaam eert Sergio Zamudio Ruiz, "die zich met enthousiasme heeft gewijd aan de studie van het geslacht Pinguicula in Mexico en Midden-Amerika", aldus de oorspronkelijke beschrijving.

World Checklist of Vascular Plants (WCVP), via Plants of the World Online (POWO), Royal Botanic Gardens, Kew.