Amerikaanse nerts | Neogale vison

Sporen

De prent heeft vijf tenen en is 2,5 tot 4 cm lang en 3 tot 3,5 cm breed; de nagels drukken meestal af. Prenten van Amerikaanse en Europese nerts zijn in de praktijk niet te onderscheiden. De gewone gang is springen. De keutel is 6 tot 8 cm lang en ongeveer 1 cm dik, lang en gedraaid met spits toelopende uiteinden, groenig, zwart of bruin, en bevat vaak visschubben, graten, veren, haar of schaaldelen van kreeftachtigen. Hij heeft een scherpe geur, die met verbrand rubber en rottend vlees wordt vergeleken. De Amerikaanse nerts legt zijn keutels zichtbaar op stenen, boomwortels en andere verhoogde punten langs de oever en maakt latrines; de Europese nerts legt ze verborgen in dichte oeverbegroeiing. Voor het monitoren en vangen worden nertsvlotten gebruikt: drijvende platforms met een laag klei of natte zandmodder waarin de prenten achterblijven. Het hol ligt in de oever, onder boomwortels, tussen stenen of in een verlaten hol van muskusrat of bever.

Herkenning

Een langgerekte, kortpotige marterachtige met een donkerbruine tot bijna zwarte, glanzende vacht en een staart van ongeveer de halve romplengte. Kop-romp 33 tot 43 cm bij mannetjes en 30 tot 40 cm bij vrouwtjes, staart 15 tot 20 cm. Mannetjes zijn ongeveer 10% langer en twee keer zo zwaar als vrouwtjes: 850 tot 1805 g tegen 450 tot 840 g. Wit zit in de regel alleen op de onderlip en de kin, vaak met losse witte vlekken op keel en borst. Kleine ronde oren, korte snuit. Hij zwemt en duikt.

Gelijkende soorten

De Europese nerts is de naaste verwant en overlapt in Noord-Spanje, Zuidwest-Frankrijk en op Hiiumaa. Hij is kleiner, met een staart korter dan de halve romp, en heeft behalve op de kin ook wit op de bovenlip. Omdat ook Amerikaanse nertsen een witte bovenlip kunnen hebben, is een zekere determinatie vaak alleen aan een dier in de hand of met DNA mogelijk. De bunzing heeft een lichte ondervacht die op de flanken door de donkere bovenvacht schemert en een wit masker tussen oog en oor; de nerts is egaal donker. De otter is veel groter (kop-romp 57 tot 95 cm, 7 tot 12 kg), heeft een brede, platte kop, een dikke, taps toelopende staart en zwemvliezen.

Leefgebied

Oevers van beken, rivieren, meren en vijvers, moerassen, rietlanden en broekbossen, en langs de kust stranden, rotskusten en eilandarchipels. Vrouwtjes hebben een voorkeur voor kleine stromen, mannetjes voor grotere wateren. Beschutting in de vorm van oeverbegroeiing, stenen of boomwortels bepaalt of een oever wordt gebruikt.

Verspreiding

Van oorsprong Noord-Amerika (Canada en de Verenigde Staten). In het gidsgebied gaan alle populaties terug op de pelsdierfokkerij. Het Handbook of the Mammals of the World noemt verwilderde populaties in Wit-Rusland, België, Tsjechië, Denemarken, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië, IJsland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Nederland, Noorwegen, Polen, Portugal, Rusland, Spanje en Zweden. Een overzicht uit 2007 (Bonesi & Palazón) behandelt 28 Europese landen en stelt vast dat de fokkerij vooral in het noorden ligt, maar dat de soort over een groot deel van Europa verspreid is, en dat zij in sommige landen achteruitgaat zonder dat de oorzaak bekend is. Op de Buiten-Hebriden kwam de nerts met pelsdierfarms in de jaren vijftig; in 1969 waren er verwilderde dieren op Lewis. In Spanje breidt de soort zich snel uit, ook in het gebied van de Europese nerts.

• Ingeburgerd
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Levenswijze

Overwegend 's nachts actief, met geregeld perioden van activiteit overdag, vooral in de schemering. Solitair buiten de paartijd. Vrouwtjes hebben een leefgebied van ongeveer 8 tot 20 ha, mannetjes van meer, tot 800 ha; de dagelijkse afstand is gemiddeld minder dan 5 km. Het voedsel bestaat uit kleine zoogdieren, vis, vogels, eieren, amfibieën, reptielen en ongewervelden zoals kreeftachtigen, weekdieren, insecten en regenwormen. Aan Europese rivieren bestond het voedsel voor ongeveer 30% uit zoogdieren, 27% uit vis en 17% uit amfibieën; aan meren voor 33% uit vogels en 28% uit vis. Paartijd februari tot april; na een draagtijd van gemiddeld 51 dagen wordt één worp per jaar geboren van twee tot tien jongen, gemiddeld vijf. De ogen gaan na vijf weken open, na vijf tot zes weken worden de jongen gespeend en in de herfst verlaten zij de moeder. Beide geslachten zijn na ongeveer tien maanden geslachtsrijp.

Waar en wanneer kijken

Zoek langs de oever naar keutels op stenen en boomwortels en naar prenten in slik en zand onder overhangende oevers. Een nertsvlot met een kleimat laat binnen enkele dagen zien of er een nerts langskomt. Een donkere marterachtige die overdag langs een beek of een rotskust loopt en in het water verdwijnt is in het grootste deel van het gidsgebied een Amerikaanse nerts; in Noord-Spanje, Zuidwest-Frankrijk en op Hiiumaa bekijk je de kop: let op wit op de bovenlip.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd (LC, 2016) op wereldschaal. In het gidsgebied is hij een invasieve exoot. Gedocumenteerde gevolgen betreffen grondbroedende vogels, knaagdieren, amfibieën en andere marterachtigen. In Groot-Brittannië wordt predatie door de nerts gezien als een oorzaak van de sterke achteruitgang van de woelrat. Op eilanden en in kustarchipels treft hij kolonies van zeevogels en andere grondbroeders, soms met het doden van meer prooien dan worden gegeten. De Europese nerts wordt door de grotere soort uit zijn territorium verdrongen. Op de Buiten-Hebriden loopt sinds 2001 een uitroeiingsproject: van de Uists en Benbecula (2001–2006) is het uitgebreid naar Lewis en Harris (2013); in 2016 werden daar nog zeven dieren gevangen, en sterns en andere grondbroeders hebben sindsdien meer broedplaatsen bezet. Op het Estse eiland Hiiumaa is de Amerikaanse nerts uitgeroeid, waarna er Europese nertsen zijn uitgezet. Bij Uitvoeringsverordening (EU) 2025/1422 van 17 juli 2025 is de soort op de Unielijst van voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soorten (Verordening 1143/2014) gezet; de verplichtingen gaan voor deze soort in op 7 augustus 2027, twee jaar later dan voor de meeste andere soorten van die verordening (alleen de Canadese bever kreeg hetzelfde uitstel), zodat lidstaten met nertsfokkerij maatregelen kunnen treffen.

Wetenschappelijke naam

Neogale vison | (von Schreber, 1777) (GBIF: Mustela vison)

Von Schreber beschreef de soort in 1777 als Mustela vison; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Neogale is Grieks, van neos 'nieuw' en galē 'wezel'; het geslacht houdt de wezels van de Nieuwe Wereld bijeen. vison is de Franse naam van de nerts, die von Schreber onverbogen overnam; het woord gaat terug op het laatlatijnse vissio 'stank', naar de scherpe geur van de anaalklieren. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Canada.