Rüppells gier | Gyps rueppelli

Geluid

In het gebied stil. Bij kadavers en in kolonies een schor sissen, krijsen en kakelen, vergelijkbaar met dat van de vale gier.

Herkenning

85–97 cm, spanwijdte 220–250 cm. Iets kleiner en slanker dan de vale gier. De volwassen vogel is donker chocoladebruin, op romp en vleugeldekveren dicht geschubd door brede roomwitte veerzomen; de kop en hals zijn bedekt met grijswit dons, de kraag is wit, de snavel geelachtig hoornkleurig en het oog licht. In vlucht vallen op de donkere ondervleugel twee à drie smalle witte banden over de dekveren op. De jonge vogel is egaler donkerbruin met smalle lichte streping, een bruine kraag en een donkere snavel, en lijkt dan sterk op een jonge vale gier; de onvolwassen vogels krijgen geleidelijk het geschubde kleed.

Verwarrings­soorten

De vale gier (Gyps fulvus) is groter en warmer zandbruin, zonder geschubd patroon; jonge vogels van beide soorten zijn alleen met goede foto's te scheiden, let dan op de donkerder, koelere tint, de smallere witte lijnen onder de vleugel en het fijnere streeppatroon. De witruggier (Gyps africanus) is kleiner, met een kortere staart en bij de volwassen vogel een witte rug en een egaal lichte ondervleugel. De monniksgier (Aegypius monachus) is zwartbruin zonder lichte veerzomen.

Leefgebied

In het broedgebied droge savanne en halfwoestijn met rotsachtig bergland, waar hij in kolonies op steile wanden broedt. In Marokko gezien op trek boven de bergruggen bij de Straat van Gibraltar en aan kadavers en voederplaatsen tussen vale gieren.

Verspreiding en trek

In Marokko de eerste waarnemingen eind jaren negentig, waaronder een jonge vogel bij Jbel Moussa in juni 2002; sinds het begin van het tellen in 2014 wordt de soort daar jaarlijks gezien, met groepjes tot vijf vogels, vooral van mei tot september, en het aantal neemt toe. In Algerije één vogel, gevangen in april 2006 bij Khenchela. Uit het zuiden van Egypte enkele, vooral oudere meldingen. In Israël één waarschijnlijk derdejaars vogel in de Lachishheuvels op 5 mei 2014; in Saoedi-Arabië de eerste goed gedocumenteerde waarneming op 12 oktober 2018 bij Tanomah in het Asirgebergte, een volwassen vogel van de vorm erlangeri met kenmerken die op een kruising met de vale gier konden wijzen. Broedt in de Sahel van Senegal en Zuid-Mauritanië tot Ethiopië, en in Oost-Afrika tot Tanzania; dwaalt via Marokko ook naar Spanje.

• Jaarrond
• Wintergast (ca. okt–mrt)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Zoek in mei en juni bij Jbel Moussa en elders langs de noordkust van Marokko alle groepen vale gieren af op een donkerder, geschubde vogel; kijk vooral naar de ondervleugel op witte lijntjes. Maak foto's: onvolwassen vogels zijn in het veld lastig te scheiden van jonge vale gieren.

Staat van instandhouding

Ernstig bedreigd. In heel Afrika in enkele decennia zeer sterk afgenomen door vergiftiging, de handel in lichaamsdelen voor traditionele geneeskunde, elektrocutie en het verdwijnen van wild en vee. De toenemende waarnemingen in Marokko en Spanje hangen samen met het meetrekken van jonge vogels met vale gieren die in de Sahel overwinteren.

Wetenschappelijke naam

Gyps rueppelli | (Brehm, 1852) (GBIF: Gyps rueppellii)

Brehm beschreef de soort in 1852 als Vultur Ruppellii; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Gyps werd in 1809 ingevoerd door De Savigny. Gyps is het Griekse gups 'gier'. rueppelli eert de Duitse natuuronderzoeker en Afrikareiziger Eduard Rüppell (1794–1884). Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Khartoem in Soedan.