Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › Roodhalsgans
Roodhalsgans | Branta ruficollis
Red-Breasted Goose | Barnacla cuellirroja
De kleinste en bontste gans van de wereld: zwart, wit en kastanjerood, als een geschilderd lokvogeltje. De roodhalsgans overwintert vrijwel geheel aan de westkust van de Zwarte Zee en bereikt het gebied alleen als dwaalgast, meestal tussen kolganzen.
Geluid
Hoog, scherp en tweelettergrepig, kie-kwie of kik-wik, schriller dan elke andere gans en in een troep kolganzen goed te herkennen.
Opname: Grégoire Chauvot — CC0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Klein, compact en kortsnavelig, met een dikke hals en een ronde kop. Het verenkleed is een opvallend patroon van zwart, wit en roestrood: een roodbruine wangvlek met een witte rand, een roestrode voorhals en borst, gescheiden door smalle witte lijnen, een witte flankstreep en een wit achtereind. Rug en buik zijn zwart. Op afstand en in vlucht oogt de vogel opvallend donker met witte flankstreep en wit achterlijf. Jonge vogels zijn doffer, met minder rood en meerdere smalle witte vleugelstrepen.
Verwarringssoorten
Met goed zicht onmiskenbaar. In vlucht of tegenlicht kan hij lijken op een rotgans (Branta bernicla), die egaal zwart voorlijf en grijsbruine rug heeft zonder witte lijnen, of op een brandgans (Branta leucopsis) met wit gezicht en grijze rug.
Leefgebied
Overwintert op wintertarwe, stoppelvelden en kort grasland, vaak ver van het water, en slaapt op meren en lagunes. In het gebied vrijwel altijd tussen kolganzen of grauwe ganzen in moerassen en op akkers in de buurt.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de leefgebieden van Noord-Afrika en het Midden-Oosten.
Verspreiding en trek
In Israël zes à zeven gevallen, onder meer vier vogels in het Hulagebied in de winter van 1982/83 en een vogel in 2002. In Irak overwinterde de soort vroeger in kleine aantallen tussen de kolganzen van Mesopotamië; recente gegevens ontbreken grotendeels. Elders in het gebied uitzonderlijk. Broedt op de toendra van de schiereilanden Tajmyr, Gydan en Jamal in Noord-Siberië en overwintert vooral in Roemenië en Bulgarije, in kleiner aantal in Oekraïne, Turkije en rond de Kaspische Zee.
Hoe en wanneer kijken
Doorzoek in de winter troepen kolganzen in Noord-Irak, het Hulagebied of de moerassen van Mesopotamië. Een roodhalsgans valt op tussen de grijze ganzen door de zwart-witte flankstreep en de hoge roep. Houd er rekening mee dat ontsnapte vogels uit collecties voorkomen.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar. Dwaalgast in het gebied, met een handvol gevallen in Israël en vroeger een kleine, onregelmatige winterpopulatie in Irak. De wereldpopulatie concentreert zich 's winters op een handvol slaapplaatsen aan de Zwarte Zee en lijdt onder jacht, verstoring en veranderingen in de landbouw.
Wetenschappelijke naam
Branta ruficollis | (Pallas, 1769)
Pallas beschreef de soort in 1769 als Anser ruficollis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Branta werd in 1769 ingevoerd door Scopoli. Branta is een gelatiniseerde vorm van het Oudnoorse brandgás, 'verbrande gans', dus zwarte gans. ruficollis is Latijn, van rufus 'rood' en collum 'hals': 'met een rode hals'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit de benedenloop van de Ob.