Rietgors | Emberiza schoeniclus

Geluid

De roep is beslissender dan de zang: een neerhalend, klaaglijk tsiuu, en bij onrust een scherp tsik; in de winter hoor je vrijwel alleen deze roepen. De zang, hier alleen in maart soms te horen, is kort en hakkelend: tsjie… tsjie… tsjie-tsjisjie.

Herkenning

13,5–15,5 cm, een slanke gors met een vrij lange, ingesneden staart en wit op de twee buitenste staartpennen. In de winter, wanneer hij hier is, is het zwart van de mannetjeskop grotendeels onder bruine veerranden verborgen; er blijft een schimmig masker met een lichte halsband en een lichte snorstreep over, en in maart komt het zwart door slijtage weer tevoorschijn. Vrouwtjes en jonge vogels zijn bruin en gestreept, met een romige wenkbrauwstreep, een lichte baardstreep en daaronder een donkere snorstreep die naar de hals toe verbreedt. De kleine vleugeldekveren zijn roestbruin, de stuit is grijsbruin en de buik wit met gestreepte flanken. Oostelijke vormen die in Irak en de Levant overwinteren hebben een opvallend dikke, bolle snavel en zijn bleker.

Verwarrings­soorten

De dwerggors (Emberiza pusilla) is kleiner, met een roestbruine wang omlijst door zwart, een rechte, puntige snavel en een harde tik-roep. De bosgors (Emberiza rustica) heeft een roestbruine borstband en roestbruine flankstrepen en een roestbruine stuit. Vrouwtjes van de zwartkopgors (Emberiza melanocephala) zijn groter, ongestreept geelachtig van onder en hebben geen wit in de staart.

Leefgebied

Rietvelden, lisdoddemoerassen, ruige oevers van rivieren, kanalen en meren, natte akkers en de randen van rijst- en andere irrigatievelden. Slaapt vaak in groepjes in het riet en foerageert overdag op de grond of op de pluimen van riet en grassen, vooral op zaden.

Verspreiding en trek

Wintergast in de natte gebieden van Noord-Marokko, Noord-Algerije en Tunesië, schaars langs de kust van Libië, talrijker in de Nijldelta en de Nijlvallei in Egypte, in Israël (Hula-vallei, kustvlakte), Libanon, Syrië en vooral in de moerassen en irrigatiegebieden van Irak; verder in Koeweit en schaars aan de oostkust van Saoedi-Arabië, in Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten. In het zuiden van Arabië zeldzaam. Daarbuiten broedt hij in vrijwel heel Europa en een groot deel van Azië.

• Jaarrond
• Zomergast (ca. apr–sep)
• Wintergast (ca. okt–mrt)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

In de winter in de rietkragen van de Hula-vallei, de merja’s van Noordwest-Marokko of de moerassen bij Basra. Luister bij de rand van het riet naar het klaaglijke tsiuu; ’s avonds vallen groepjes in om te slapen. Bekijk in Irak en de Levant de snavel: dikbekvogels uit het oosten zien er heel anders uit dan de slanke westelijke vogels.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd. In het gidsgebied hangt het aantal wintergasten af van de staat van de moerassen: het droogleggen van de Iraakse moerassen in de jaren 1990 en het verlies van wetlands elders in de regio hebben de overwinteringsplaatsen sterk ingeperkt; na het gedeeltelijke herstel van de Iraakse moerassen is de soort daar weer gewoon.

Wetenschappelijke naam

Emberiza schoeniclus | (Linnaeus, 1758)

Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Fringilla schoeniclus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Emberiza werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Emberiza komt uit het Oudhoogduits, van Embritz, een naam voor een gors. schoeniclus is Grieks, van skhoiniklos, bij de klassieke schrijvers de naam van een vogel die niet meer met zekerheid thuis te brengen is. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zweden.