Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Veetiran
Plaats in de stamboom Vogels Aves › Vogels met een beweeglijk verhemelte Neognathae › Alle overige moderne vogels Neoaves › Landvogels Telluraves › Valken, papegaaien en zangvogels Australaves › Valken en zangvogels Eufalconimorphae › Papegaaien en zangvogels Psittacopasserae
Veetiran | Machetornis rixosa
Cattle Tyrant | Picabuey
De veetiran is een langpotige tiran van open, beweid land die veel op de grond loopt en graag tussen grazend vee foerageert, soms zelfs op de rug van een koe of paard. Hij lijkt op een koningstiran, maar rent over de grond. In het gidsgebied komt hij alleen in het oosten van Panama voor, waar hij zich vanuit Colombia heeft gevestigd.
Geluid
Hoge, dunne, piepende roepen en een snelle reeks van zulke tonen als zang, vooral in de schemering. Is vaak stil.
Opname: Glauko Corrêa da Silva — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
19–20 cm, met lange poten en een vrij korte, smalle zwarte snavel. Kop grijs met een donkere oogstreep; een oranjerode kruinvlek is meestal verborgen. Rug en vleugels grijsbruin tot olijfbruin, staart bruin met lichtere punten. Keel geelachtig wit, rest van de onderdelen helder geel. Het oog is roodachtig. Mannetje en vrouwtje zijn gelijk.
Verwarringssoorten
De tropische koningstiran Tyrannus melancholicus zit rechtop op draden en uitstekende takken, jaagt vanuit de lucht en loopt vrijwel nooit over de grond; hij heeft een grijzer kopkleed en een ingesneden staart. De grote kiskadie Pitangus sulphuratus en de roodkruintiran Myiozetetes similis hebben een opvallend zwart-wit gestreepte kop.
Leefgebied
Weiland met vee, grasvlakten met losse bomen, erven en de randen van dorpen, vaak in de buurt van water. Loopt en rent over de grond en vangt insecten die door grazende dieren worden opgejaagd; zit ook op de rug van vee of op hekken en daken. Het nest is een kom van gras en ander materiaal in een holte, tussen palmbladeren of in een oud nest van een andere vogel.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van Mexico en Midden-Amerika.
Verspreiding en trek
In het gidsgebied alleen in het oosten van Panama, waar de soort pas in de laatste decennia is verschenen en zich westwaarts uitbreidt. Buiten het gidsgebied in het noorden van Colombia en Venezuela en in een groot deel van het open land van Zuid-Amerika, tot in het noorden van Argentinië en Uruguay.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Het best te zien in weilanden met vee in het oosten van Panama, waar hij tussen de poten van grazende dieren loopt of op hun rug zit.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Profiteert van ontbossing en de aanleg van weiland; in Panama nog betrekkelijk schaars en plaatselijk, maar in uitbreiding.
Wetenschappelijke naam
Machetornis rixosa | (Vieillot, 1819)
Vieillot beschreef de soort in 1819 als Tyrannus rixosus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Machetornis werd in 1841 ingevoerd door Gray. Machetornis is Grieks, van makhētēs 'vechter' en ornis 'vogel', naar het strijdlustige gedrag en het inpikken van nesten van andere soorten. rixosa komt van Latijn rixosus 'twistziek', naar het strijdlustige gedrag. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Paraguay.