Alle soorten › Zangvogels › Zwaluwen › Purperzwaluw
Plaats in de stamboom Vogels Aves › Vogels met een beweeglijk verhemelte Neognathae › Alle overige moderne vogels Neoaves › Landvogels Telluraves › Valken, papegaaien en zangvogels Australaves › Valken en zangvogels Eufalconimorphae › Papegaaien en zangvogels Psittacopasserae
Purperzwaluw | Progne subis
Purple Martin | Golondrina azulnegra
De purperzwaluw is de grootste zwaluw van Noord-Amerika. Het mannetje is geheel glanzend donker blauwpaars, het vrouwtje grijsbruin met een lichte buik. In het gidsgebied broedt hij in het noordwesten en in de hooglanden van Mexico; verder trekt de hele populatie in het voor- en najaar door Mexico en Midden-Amerika naar en van de overwinteringsgebieden in Zuid-Amerika.
Geluid
Rijke, gorgelende en kwetterende tonen en een laag tsjoe; de zang is een mengeling van gorgelende en krassende geluiden, vaak al voor zonsopgang.
Opname: David A. Brinkman — CC BY-NC-SA 4.0 · ingekort tot de eerste 60 s, mono · xeno-canto
Herkenning
18–20 cm. Groot en breedvleugelig, met een gevorkte staart. Volwassen mannetje geheel glanzend donker blauwpaars, met zwartere vleugels en staart. Vrouwtje van boven donker grijsbruin met wat blauwe glans, met een grijzige band over het voorhoofd en een vage lichte halsband; keel en borst grijsbruin, buik vuilwit met vage donkere streepjes. Jonge vogels lijken op het vrouwtje maar zijn bruiner en zonder glans. Mannetjes in hun tweede kalenderjaar hebben verspreide donkere veren op keel en borst.
Verwarringssoorten
Het mannetje van de grijsborstpurperzwaluw Progne chalybea heeft een grijsbruine keel en borst en een witte buik; vrouwtjes van die soort hebben een schonere witte buik dan vrouwtjes van de purperzwaluw en geen lichte halsband. De sinaloapurperzwaluw Progne sinaloae heeft in beide geslachten een witte buik die scherp afsteekt tegen de donkere borst. De bruinborstzwaluw Progne tapera is bruin van boven met een bruine borstband en een witte keel en buik. Op de trek zijn vrouwtjes en jonge vogels van de verschillende purperzwaluwen nauwelijks uit elkaar te houden.
Leefgebied
Open terrein met verspreide hoge bomen of zuilcactussen, vaak bij water. In de Sonorawoestijn broedt hij in oude spechtengaten in saguaro's, in de bergen van Mexico in boomholten in open pijn-eikenbos. Op de trek boven vrijwel elk open landschap, ook boven steden, meren en kustvlakten. Jaagt hoog in de lucht op grote vliegende insecten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van Mexico en Midden-Amerika.
Verspreiding en trek
Broedt in het gidsgebied in Baja California en Sonora en in de hooglanden van het westen en midden van Mexico. Elders in Mexico en in heel Midden-Amerika doortrekker, plaatselijk in grote groepen. Buiten het gidsgebied broedt de soort in het oosten en plaatselijk in het westen van de Verenigde Staten en in het zuiden van Canada, en overwintert hij vooral in Brazilië en elders in het noorden van Zuid-Amerika.
- Zomergast (ca. apr–sep)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Op de trek, vooral in augustus en september, kunnen grote slaapplaatsen in bomen in steden en dorpen langs de trekroute ontstaan. In de Sonorawoestijn broeden paartjes in saguaro's.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. De soort is algemeen en wijdverbreid. In het oosten van Noord-Amerika broedt hij bijna alleen nog in door mensen geplaatste nestkasten; in het westen gaat het om kleinere, verspreide populaties.
Wetenschappelijke naam
Progne subis | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Hirundo subis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Progne werd in 1826 ingevoerd door Boie. Progne (ook Procne) is de dochter van koning Pandion van Athene uit de Griekse mythe, die in een zwaluw werd veranderd; in het Latijn ook een woord voor 'zwaluw'. subis is Latijn voor een vogel die volgens de Romeinse schrijver Nigidius Figulus arendseieren kon breken; mogelijk een knipoog naar het felle verjagen van roofvogels bij het nest. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Hudsonbaai, Canada.