Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › Grote tafeleend
Plaats in de stamboom Vogels Aves › Vogels met een beweeglijk verhemelte Neognathae › Eend- en hoendervogels Galloanserae
Grote tafeleend | Aythya valisineria
Canvasback | Porrón coacoxtle
De grote tafeleend is een forse duikeend van de prairiemoerassen van Noord-Amerika en een vrij algemene wintergast op de meren en stuwmeren van de Mexicaanse hoogvlakte. De wetenschappelijke naam verwijst naar Vallisneria, een waterplant waarvan de wortelstokken een belangrijk voedsel zijn. De Spaanse naam coacoxtle komt uit het Nahuatl.
Geluid
In de winter meestal stil. Het vrouwtje geeft een laag krrr; het mannetje in de balts een zacht, hol koerend geluid.
Opname: Paul Driver — CC BY-NC-SA 3.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
48–56 cm. Fors en langhalzig, met een kenmerkend profiel: het voorhoofd loopt vanaf de kruin in een vloeiende, aflopende lijn door in een lange, geheel zwarte snavel. Het mannetje heeft een kastanjebruine kop die naar voorhoofd en kin donkerder wordt, een rood oog, een zwarte borst en achterlijf, en een rug en flanken die bijna wit zijn met een fijne grijze vermiculatie. Het vrouwtje heeft hetzelfde profiel, met een lichtbruine kop en hals, een donker oog en een bleek grijsbruin lichaam. In de vlucht vallen de lange hals en de bleke bovenvleugel op.
Verwarringssoorten
De amerikaanse tafeleend Aythya americana heeft een ronde kop met een steil voorhoofd en een kortere, blauwgrijze snavel met een witte ring en een zwarte punt; het mannetje heeft een grijze rug en flanken en een geel oog. De kleine topper Aythya affinis en de ringsnaveleend Aythya collaris zijn kleiner, met een korte snavel en bij het mannetje een donkere, niet kastanjebruine kop.
Leefgebied
Ondiepe meren en stuwmeren met waterplanten, binnenlandse zoutmeren, moerassen met open water en kustlagunes. Duikt naar wortelstokken, knollen en zaden van waterplanten, en naar weekdieren en insectenlarven.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van Mexico en Midden-Amerika.
Verspreiding en trek
Overwintert in het noorden en midden van Mexico, vooral op de hoogvlakte van Chihuahua, Durango, Coahuila, Nuevo León, Zacatecas, San Luis Potosí, Aguascalientes, Guanajuato, Querétaro, Hidalgo, de staat México, Mexico-Stad en Tlaxcala, verder in Sonora, Sinaloa, Baja California, Tamaulipas en Veracruz, en schaarser zuidwaarts tot Jalisco, Michoacán, Puebla, Guerrero en Oaxaca. Op het schiereiland Yucatán zeldzaam. Broedt in de prairiemoerassen en parklanden van Canada en het noorden van de Verenigde Staten en tot in Alaska.
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Grote groepen op de ondiepe meren en stuwmeren van de centrale hoogvlakte, vaak samen met amerikaanse tafeleenden en kleine toppers; het lange, aflopende kopprofiel en de bijna witte rug van het mannetje springen er tussenuit.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De Noord-Amerikaanse stand schommelt sterk met droogte in de prairies en het verlies van waterplanten; in de twintigste eeuw nam hij af en herstelde hij mede door jachtbeperkingen. In het gidsgebied een vrij algemene wintergast.
Wetenschappelijke naam
Aythya valisineria | (Wilson, 1814)
Wilson beschreef de soort in 1814 als Anas valisineria; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Aythya werd in 1822 ingevoerd door Boie. Aythya komt van Grieks aithuia, bij Aristoteles en Hesychius de naam van een niet nader te bepalen duikende zeevogel. valisineria verwijst naar de waterplant Vallisneria americana, buiten de broedtijd het belangrijkste voedsel van deze eend; het plantengeslacht is genoemd naar de Italiaanse natuuronderzoeker Antonio Vallisneri (1661–1730). Het eerst beschreven exemplaar kwam uit het oosten van de Verenigde Staten.