Canadese kraanvogel | Antigone canadensis

Geluid

Een rollend, ratelend getrompetter, garrooo-a-a-a, lager en veel meer knerpend dan het heldere kroo-kroo van de kraanvogel. In een roepende groep hoor je het verschil eerder dan je het ziet; het loont om bij een slaapplaats de opnames van tevoren in het hoofd te hebben.

Herkenning

Iets kleiner en compacter dan de kraanvogel, egaal grijs, vaak met roestbruine vegen over rug en flanken doordat de vogel zich met ijzerhoudend slib insmeert. De kop is het kenmerk: een kale, felrode vlek over voorhoofd en teugel, daaronder een witgrijze wang en keel. Er loopt geen zwart-witte streep langs de hals. De afhangende tertials vormen een kleinere, strakkere pluim dan bij de kraanvogel. Jonge vogels hebben een roestbruine kop en hals en missen het rode voorhoofd.

Verwarrings­soorten

In een groep kraanvogels zoek je op drie dingen. Ten eerste de kop: de kraanvogel heeft een zwarte kop met een brede witte streep die van achter het oog langs de hals naar beneden loopt; de Canadese heeft een egaal grijze hals en alleen wit op wang en keel. Ten tweede het rood: bij de kraanvogel een klein rood kruintje bovenop, bij de Canadese een grotere rode vlek die tot over de teugel naar de snavel doorloopt. Ten derde het formaat en de achterhand: net wat kleiner, met een kortere, minder wollige pluim van tertials. Op afstand valt vooral de lichte kop op tussen alle zwart-witte koppen.

Leefgebied

In Europa waar de kraanvogels zijn: stoppel- en maisakkers, natte graslanden en de rand van ondiepe plassen en zandbanken waar de groep slaapt. In het broedgebied venen, zeggemoerassen en toendra. De vogel zoekt geen eigen plek op; hij eet en slaapt met de groep mee en verplaatst zich ook met de groep.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Noord-Amerika, met een noordwestelijke tak in Noordoost-Siberië. Europa telt enkele tientallen gevallen, met het zwaartepunt op de Britse Eilanden, IJsland en in Scandinavië, en daarnaast waarnemingen op het vasteland tot in Iberië. Vogels die zich eenmaal bij Europese kraanvogels hebben gevoegd, duiken soms jaren achtereen langs dezelfde trekbaan op.

Hoe en wanneer kijken

Zoek niet naar de vogel maar naar de groep. Sta in oktober of november bij een pleisterplaats in de Baltische streek of in januari bij Gallocanta, in La Serena of in een Extremeense dehesa (Iberisch parklandschap van oude eiken boven begraasd grasland), en werk de groep systematisch af met de telescoop terwijl de vogels grazen. Let op de kop, niet op het lichaam: die lichte, roodgemaskerde kop tussen honderden zwart-witte springt eruit zodra je erop bent ingesteld.

Staat van instandhouding

Wereldwijd talrijk en toenemend. Voor Europa gaat het uitsluitend om dwaalgasten. De risico's die er zijn, gelden dezelfde als voor de kraanvogel waar hij bij zit: verstoring van slaapplaatsen, aanvaringen met hoogspanningsleidingen en verlies van veilige pleisterplaatsen.

Wetenschappelijke naam

Antigone canadensis | (Linnaeus, 1758) (GBIF: Grus canadensis)

Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Ardea canadensis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Antigone werd in 1853 ingevoerd door Reichenbach. Antigone komt uit de Griekse mythologie: Antigone, dochter van koning Laomedon van Troje, vergeleek haar schoonheid met die van Hera en werd in een ooievaar veranderd. Linnaeus verwarde haar vermoedelijk met Gerana, de koningin van de pygmeeën, die om dezelfde reden in een kraanvogel werd veranderd. canadensis is modern Latijn voor 'uit Canada'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit de Hudsonbaai.