Hawaiʻi-ʻamakihi | Chlorodrepanis virens

Geluid

De zang is een droge, gelijkmatige triller op één toonhoogte, ongeveer een seconde lang, trrrrrrr, die je in het kroondak van ʻohiʻa-bos het hele jaar door hoort, met de meeste zang van januari tot juni. Daarnaast klinkt een langzamer, losser gekwetter van een paar seconden, waarin de tonen op en neer gaan. De roep, en meestal het eerste wat je van hem opvangt, is een korte nasale tswiet, die hij onder het rondscharrelen laat vallen. Mannetjes zingen van een kale tak boven de kroon, vaak dagen achtereen dezelfde tak.

Herkenning

Het mannetje is geelgroen: helderder geel op borst en buik, groener op rug en vleugels, met een zwarte vlek tussen snavel en oog die van dichtbij als een klein masker oogt. Het vrouwtje is doffer en grijzer groen, geelachtig wit van onderen, met twee vage lichte vleugelstrepen en minder zwart om het oog. Jonge vogels zijn het grauwst, met duidelijker okerkleurige vleugelstrepen en een lichte snavelbasis. De snavel is kort, zwart en gelijkmatig gebogen, de staart kort en licht ingesneden. Hij klimt en hangt langs twijgen, steekt de snavel in bloemkelken en pikt tussendoor rupsen van de onderkant van bladeren. De vlucht tussen de kronen is kort, recht en snel.

Verwarrings­soorten

De Japanse brilvogel is de vaakst gemaakte vergissing: even geelgroen en ongeveer even groot, maar met een scherp afgetekende witte oogring, een recht en dun snaveltje en zonder zwart om het oog; hij reist in troepjes en roept een ijl tsjieee. Jonge ʻiʻiwi's zijn ook geelgroen en zitten in hetzelfde bos, maar zijn groter en gevlekt, en hun snavel is lang, zalmroze en veel sterker gebogen. De hawaii-ʻelepaio is bruin met wit in vleugel, stuit en staart en houdt zijn staart omhoog; hij werkt de middelste laag van het bos af, terwijl de ʻamakihi in de bloeiende kronen blijft. De Japanse struikzanger zit effen bruin in de onderste laag en komt bijna nooit in het open.

Leefgebied

Inheems bos van ʻohiʻa lehua en koa (Acacia koa, een inheemse Hawaïaanse boom), van de kust tot bijna drieduizend meter, en daarnaast het droge mamane-naiobos op de hoge hellingen van Mauna Kea. Hij zoekt bloeiende kronen — nectar van ʻohiʻa, mamane en ʻahihi — maar haalt het grootste deel van zijn voedsel als insecten en spinnen van twijgen, bast en blad. Anders dan de meeste honingkruipers gebruikt hij ook aangeplant bos van uitheemse bomen, tuinen met bloeiende bomen en verruigde randen. Boomloos lavaveld en open grasland gebruikt hij niet.

Verspreiding en trek

Standvogel op Hawaï, Maui en Molokaʻi; op Lanaʻi is hij verdwenen. Hij trekt niet, maar volgt binnen zijn eiland de bloei: in een jaar dat de ʻohiʻa hoog op de helling bloeit schuift hij de berg op, en omgekeerd. Tot in de jaren tachtig was hij vrijwel beperkt tot bos boven de muggengrens, rond de duizend tot vijftienhonderd meter; sindsdien is hij op Hawaï teruggekeerd in laag bos aan de oostkant van het eiland, tot vlak bij zee. De ʻamakihi's van Kauaʻi en van Oʻahu worden als aparte soorten gerekend.

• Jaarrond

Waar en wanneer kijken

Ga bij zonsopgang naar een bloeiende ʻohiʻa langs een weg of een bospad en blijf bij die ene boom staan: de ʻamakihi's komen naar de bloesem toe, en je hoort de droge triller voor je de vogel ziet. Let op de snavel — kort en gebogen tegenover het rechte snaveltje van de brilvogel — en op het ontbreken van de witte oogring. In het laagland van oostelijk Hawaï kun je hem tegenwoordig ook bij zee vinden, in bos van uitheemse bomen.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd (LC) op de Rode Lijst, en met enkele honderdduizenden vogels een van de talrijkste inheemse bosvogels van de eilanden; de stand op Hawaï is stabiel tot toenemend, die op Maui en Molokaʻi is kleiner. Zijn weerstand tegen vogelmalaria zet hem apart van de meeste honingkruipers, maar de ziekte schuift met de opwarming steeds hoger de berg op. Verlies van inheems bos door verwilderd vee en varkens, en ratten en katten bij het nest, blijven aan de stand knagen.

Wetenschappelijke naam

Chlorodrepanis virens | (Gmelin, 1788)

Gmelin beschreef de soort in 1788, in de dertiende uitgave van Linnaeus' Systema Naturae, als Certhia virens, bij de boomkruipers, naar materiaal dat van Cooks derde reis was meegebracht; omdat ze later in Chlorodrepanis is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. De geslachtsnaam Chlorodrepanis is gevormd uit het Griekse chlōros, 'groen', en drepanē, 'sikkel', naar de gebogen snavel. virens is Latijn voor 'groenend'. Als typelocatie staan de Sandwich Islands opgegeven, de naam die Cook aan de Hawaïaanse eilanden gaf. In het Hawaïaans heet de vogel ʻamakihi; er is geen Nederlandse naam voor gevormd, en het Nederlands, het Engels en het Spaans nemen de Hawaïaanse naam onveranderd over, met de naam van het eiland erbij.