Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › Maskerstekelstaart
Plaats in de stamboom Vogels Aves › Vogels met een beweeglijk verhemelte Neognathae › Eend- en hoendervogels Galloanserae
Maskerstekelstaart | Nomonyx dominicus
Masked Duck | Pato enmascarado
De maskerstekelstaart is een kleine, heimelijke stekelstaarteend van dichtbegroeide zoetwatermoerassen in het laagland. Hij leeft verscholen tussen drijvende en opgaande planten en duikt bij onraad onder of glipt weg in de begroeiing, zodat hij ook waar hij voorkomt vaak over het hoofd wordt gezien. In het gidsgebied is hij overal schaars en onvoorspelbaar.
Geluid
Meestal stil. Het mannetje laat in de balts een zacht, herhaald oe-oe-oe en een rollende reeks tonen horen; het vrouwtje een kort, klokkend geluid.
Opname: Fernando Igor de Godoy — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
30–36 cm, gedrongen, met een lange, stijve staart die vaak schuin omhoog wordt gehouden. Het mannetje in broedkleed is roodbruin met zwarte vlekken op rug en flanken en een zwart masker van voorhoofd tot achter het oog; de snavel is helder blauw met een donkere punt. Vrouwtjes, jonge vogels en mannetjes buiten de broedtijd zijn bruin met lichte schubben en hebben op het lichte gezicht twee donkere lengtestrepen: een door het oog en een over de wang. In de vlucht toont de soort in elk kleed een witte vlek in de vleugel. Vliegt direct van het water op, zonder aanloop.
Verwarringssoorten
De rosse stekelstaart Oxyura jamaicensis is iets groter. Het mannetje heeft een witte wang en een zwarte kap in plaats van een zwart masker; het vrouwtje heeft één donkere wangstreep in plaats van twee. De rosse stekelstaart heeft geen wit in de vleugel en heeft een aanloop over het water nodig om op te vliegen. Ook de Amerikaanse dodaars Tachybaptus dominicus leeft in begroeide vijvers, maar heeft een dunne snavel, een geel oog en geen stijve staart.
Leefgebied
Zoetwatermoerassen en vijvers met veel drijvende en opgaande begroeiing, zoals waterhyacint en lisdodde, rijstvelden, overstroomde graslanden en moerasbos; vooral in het laagland. Duikt naar zaden en wortels van waterplanten en naar kleine waterdieren. Het nest ligt goed verborgen in dichte moerasbegroeiing of in een rijstveld.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van Mexico en Midden-Amerika.
Verspreiding en trek
Verspreid en plaatselijk in het laagland van het gidsgebied: aan de Golfkant van Tamaulipas via Veracruz tot Tabasco en Campeche, aan de Pacifische kant onder meer in Jalisco, Colima en Oaxaca, en verder in Belize, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Costa Rica en Panama. De soort verschijnt en verdwijnt met het vollopen en droogvallen van wetlands, en de aantallen zijn klein. Buiten het gidsgebied van het zuiden van Texas via West-Indië en Zuid-Amerika tot het noorden van Argentinië.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. apr–sep)
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Wordt zelden gezien; de beste kans bieden de randen van dichtbegroeide zoetwatermoerassen en rijstvelden, bij voorkeur vroeg in de ochtend of laat in de middag, wanneer vogels soms open water opzoeken. In Costa Rica geven Palo Verde en Caño Negro geregeld waarnemingen, in Panama de moerassen rond Tocumen. Na een periode met veel regen kunnen nieuw gevormde moerassen plotseling vogels herbergen.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. In het gidsgebied schaars en plaatselijk, en door de verborgen leefwijze slecht te volgen. Het droogleggen van zoetwatermoerassen is de grootste bedreiging.
Wetenschappelijke naam
Nomonyx dominicus | (Linnaeus, 1766)
Linnaeus beschreef de soort in 1766 als Anas dominica; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Nomonyx werd in 1880 ingevoerd door Ridgway. Nomonyx is Grieks, van nomos 'gebruikelijk' en onux 'nagel', naar de afwijkende vorm van de nagel op de snavelpunt. dominicus betekent 'van Santo Domingo', de oude naam voor Hispaniola. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Hispaniola (Santo Domingo).