Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › Rosse stekelstaart
Rosse stekelstaart | Oxyura jamaicensis
Ruddy Duck | Malvasía canela
Een kleine, gedrongen duikeend uit Noord-Amerika met een zware kop en een stijve staart die vaak recht omhoog wijst. In Europa is hij ontsnapt uit collecties en wordt hij actief bestreden.
Klik op een duimnagel om de foto hierboven te wisselen.
Geluid
Vrijwel geluidloos. In balts slaat de man ritmisch met de snavel tegen zijn opgeblazen borst, wat een hol, versnellend tuk-tuk-tuk-turrr oplevert dat eindigt in een boertje, terwijl luchtbelletjes langs de borstveren opstijgen. Te zien en te horen van april tot juni, vooral in de ochtend.
Opname: Paul Marvin — CC BY-NC-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Klein en compact, met een grote kop, een korte dikke hals en een stijve, waaiervormige staart die rechtop kan worden gedragen. De man in zomerkleed is kastanjebruin met een zwarte kruin, helderwitte wangen en een felblauwe snavel; in winterkleed wordt hij dof grijsbruin met een grijze snavel, maar de witte wang blijft. Het vrouwtje is bruin met één donkere streep dwars over de vale wang.
Verwarringssoorten
De witkopeend is de soort waar alles om draait. Die heeft bij de man een geheel witte kop met alleen een zwarte kruinstreep en een sterk gezwollen blauwe snavelbasis, terwijl de rosse stekelstaart een zwarte kruin heeft die tot onder het oog reikt. Hybriden zijn talrijk en tonen tussenvormen, zoals een deels donker doorlopende wang.
Leefgebied
Ondiepe, voedselrijke plassen en meren met een brede rand van riet en zeggen, waar hij duikend naar muggenlarven en waterplanten zoekt. Ook op stadsvijvers en in oude kleiputten. Broedt laag boven het water in dichte oevervegetatie en blijft graag in de dekking langs de kant.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Van huis uit Noord-Amerikaans; in Europa ontsnapt uit watervogelcollecties op de Britse Eilanden en van daaruit over het continent verspreid. Omdat de soort met de bedreigde witkopeend hybridiseert, loopt al jaren een internationaal uitroeiingsprogramma, dat in delen van Noordwest-Europa vrijwel is voltooid. In Iberië wordt elke vogel bij de witkopeendpopulaties weggevangen.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
De kans is het grootst in het voorjaar op ondiepe, rietomzoomde plassen, wanneer een baltsende man zich op het open water voor het riet vertoont. Kijk in de vroege ochtend en let op elke kleine duikeend die met opgewipte staart zwemt; meld een waarneming meteen, want die is voor het beheer van de witkopeend van belang.
Staat van instandhouding
Wereldwijd talrijk en niet bedreigd in Noord-Amerika. In Europa is de soort geen doel van bescherming maar van bestrijding, omdat de genetische vermenging met de witkopeend het voortbestaan van die soort bedreigt. Dankzij het uitroeiingsprogramma is het Europese bestand teruggebracht tot enkele verspreide vogels.
Wetenschappelijke naam
Oxyura jamaicensis | (Gmelin, 1789)
Gmelin beschreef de soort in 1789 als Anas jamaicensis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Oxyura werd in 1828 ingevoerd door Bonaparte. Oxyura is Grieks, van oxys 'scherp, spits' en oura 'staart', naar de stijve staartveren die de vogel rechtop kan zetten. jamaicensis betekent 'van Jamaica', het eiland waar het eerst beschreven exemplaar vandaan kwam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Jamaica.