Parelduiker | Gavia arctica

Geluid

In de winter op zee vrijwel altijd zwijgzaam, dus voor het geluid moet je naar de broedmeren. Daar klinkt bij schemering een ver dragende, klagende jodel kloee-jèè, die tussen de bosranden weerkaatst, en een kort, hard blaffend kwok-kwok als twee vogels elkaar tegenkomen. Je hoort het van mei tot juli op grote heldere meren in Fennoscandinavië en het noorden van Oost-Europa; in de wintergebieden is de kans op geluid vrijwel nul.

Herkenning

Let in winterkleed vooral op kopvorm en de scheiding tussen donker en licht. De kruin is vlak tot licht rond, het voorhoofd valt gelijkmatig af en de schedel oogt netjes en glad, zonder bult; de rechte, dolkvormige snavel wordt horizontaal gehouden, nooit omhoog gericht. De grens tussen de donkergrijze kop en achterhals en de witte kin, wang en voorhals loopt kaarsrecht en scherp, zodat de vogel er strak tweekleurig uitziet; het donker reikt tot onder het oog. Achterop de flank licht bij ontspannen vogels vlak boven de waterlijn een klein wit vlekje op, het beste kenmerk op afstand. De bovendelen zijn effen donker met hooguit fijne lichte veerranden. In zomerkleed is hij onmiskenbaar: een grijze kruin en nek, een zwarte keel met paarse glans, verticale witte strepen op de halszijden en twee grote witgeblokte panelen op de mantel.

Verwarrings­soorten

Roodkeelduiker is de vaste verwarringssoort in de winter: die is bleker en witter, heeft een dunnere, iets opgewipte snavel die schuin omhoog wordt gedragen, wit dat tot boven het oog doorloopt zodat het oog in het wit staat, en een rug met fijne witte spikkels. De grens tussen donker en licht is bij de roodkeelduiker bovendien rommelig en golvend, bij de parelduiker recht. IJsduiker is fors zwaarder, met een blokkige kop met steil voorhoofd, een bult op de kruin, een veel dikkere snavel, een lichte oogring en een grillige, gekartelde halsscheiding met een donkere inham in de witte hals. Fuut is veel slanker en witter met een dunne snavel en een lange, dunne hals, en aalscholver houdt op het water de snavel juist schuin omhoog en zit hoger.

Leefgebied

Broedt op grote, diepe en heldere meren in taiga en toendra, met visrijk water en een rustige oever of eilandje voor het nest, dat vlak aan het water ligt. Buiten de broedtijd volledig op het water, meestal op zee boven ondiepe zandbanken en in luwe baaien, maar in Noordwest-Europa ook op grote zoete wateren. Duikt langdurig achter kleine vis aan en houdt zich meestal alleen of in kleine losse groepjes op.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Noord-Europa en Siberië, met de Europese populaties vooral in Fennoscandinavië en de Baltische streek; overwintert langs de Noordzee, de Oostzee, de Atlantische kust en in de Zwarte Zee. In Noordwest-Europa overwinteren vogels op de Noordzee en op grote binnenwateren als de Grevelingen, het Veerse Meer en de Veluwerandmeren, met doortrek in november en in maart en april. Langs de Cantabrische en Galicische kust en in de Golf van Biskaje is het een schaarse wintergast, met losse waarnemingen tot in de Middellandse Zee.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Zeetrektellen in oktober en november en opnieuw in maart en april levert de meeste vogels op: kijk vanaf Camperduin, de Brouwersdam of Westkapelle en let op de bultige, laag over het water schietende silhouetten met doorhangende hals en uitstekende poten. Voor rustig kijken zijn de Grevelingen, het Veerse Meer en de randmeren beter, bij voorkeur op een windstille ochtend met de zon in de rug, zodat je halsscheiding en flankvlek scherp ziet. Neem de tijd: een duiker is minuten achtereen onder water, en de vogel komt vaak honderd meter verderop weer boven.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, maar in Europa gaat het niet goed: de broedaantallen in Fennoscandinavië en het Baltisch gebied lopen terug door verzuring en peilbeheer van meren, recreatie op broedwater en het mislukken van legsels bij golfslag van boten. Op zee zijn bijvangst in staandwantnetten, olievervuiling en verstoring door scheepvaart en windparken de belangrijkste risico's.

Wetenschappelijke naam

Gavia arctica | (Linnaeus, 1758)

Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Colymbus arcticus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Gavia werd in 1788 ingevoerd door Forster. Gavia is het Latijnse woord voor een niet nader bepaalde zeevogel. arctica is Latijn voor 'noordelijk', van het noordpoolgebied, waar de soort broedt. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zweden.