Alle soorten › Kraanvogelachtigen › Rallen › Klein waterhoen

Klein waterhoen | Zapornia parva

Little Crake | Polluela bastarda | Kleines Sumpfhuhn | ברודית קטנה | Marouette poussin

Een klein ralletje van diep, oud riet en drijvende vegetatie, dat in Noordwest-Europa vooral als voorjaarsdwaalgast opduikt. Meestal gaat het om één zingend mannetje in een moeras, dat na een paar nachten weer verdwenen is.

Klein waterhoen (Zapornia parva)
Hoofdfoto · Foto: Martien Brand — CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Klik op een duimnagel om de foto hierboven te wisselen.

Geluid

Het mannetje zingt een reeks nasale, blaffende noten, kwek kwek kwek, die traag begint, geleidelijk versnelt en tegelijk in toonhoogte daalt, om te eindigen in een snel ratelend slot, als een stuiterende pingpongbal die tot rust komt. Het vrouwtje versnelt ook, maar blijft hoger. Vooral van eind april tot half juni, in de schemering en de eerste nachthelft; het kleinst waterhoen ratelt daarentegen egaal en droog, zonder versnelling.

Luister: ZangXC1106816

Opname: Jonas Olson — CC BY-NC-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Herkenning

Ongeveer zo groot als een spreeuw, met een lange staart en lange groene poten zonder rood aan het loopbeen. Het mannetje is leiblauw op gezicht en onderdelen met een olijfbruine, zwart gestreepte rug; het vrouwtje heeft een okergele onderzijde en een witte keel. Bij beide is de snavel kort en groen met een rode vlek aan de basis. Klimt behendig in rietstengels.

Verwarrings­soorten

Het kleinst waterhoen is de echte verwarring: dat heeft vleeskleurige poten, uitgebreide witte streepjes op de mantel, brede zwart-witte bandering tot ver op de buik en géén rood aan de snavelbasis. Bij klein waterhoen zijn alleen de achterflanken flauw gebandeerd en steekt de vleugelpunt verder voorbij de staart uit. Het porseleinhoen is groter en wit gespikkeld.

Leefgebied

Diep, permanent overstroomd oud riet en lisdodde met open water ertussen en veel drijvende plantenmatten. Vereist meer water dan het porseleinhoen en klimt vaker in de vegetatie dan dat het over modder loopt. Broedt in verlandingszones van meren en delta's en in oude visvijvercomplexen.

Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Oost-Europa, van Midden-Europa tot de Wolga, met kernen in de Donaudelta en rond de Neusiedlersee; sporadisch broedend in Oost- en Zuid-Iberië. Overwintert in Afrika en het Middellandse Zeegebied, op doortrek van Malta tot Cyprus en de Levant. In Noordwest-Europa een zeldzame gast, maart tot mei, jaarlijks in kleine aantallen.

  • Broedvogel (zomer)
  • Winter
  • Doortrek
  • donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Dichtheidskaart uit de waarnemingen van GBIF (2006-09-01 – 2026-08-31), geteld per hokje van 0,7° en per maand en gedeeld door alle vogelwaarnemingen in datzelfde hokje — zo telt niet mee hoeveel vogelaars er kijken. De kleurdiepte volgt dat aandeel en loopt geleidelijk af; de kaart houdt zich dus niet aan landsgrenzen. Landcontouren: Natural Earth (publiek domein).

Hoe en wanneer kijken

Buiten het broedgebied biedt half april tot half mei de grootste kans; ga bij aanhoudende oostenwind naar een groot, nat rietmoeras en luister vanaf zonsondergang tot een uur of twee daarna. Zingende vogels laten zich in de vroege ochtend soms zien op een rietkraag boven open water. Wees geduldig en laat geluidsopnamen thuis.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, maar de westelijke arealgrens is grillig en de soort verdwijnt waar rietmoerassen worden ontwaterd of het peil kunstmatig laag blijft. In Oost-Europa gaan grote rietvelden verloren door drooglegging en rietbrand.

Wetenschappelijke naam

Zapornia parva | (Scopoli, 1769) (GBIF: Porzana parva)

Scopoli beschreef de soort in 1769 als Rallus parvus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Zapornia werd in 1816 ingevoerd door Leach. Zapornia is een bijna-anagram van Porzana, de geslachtsnaam van de Franse ornitholoog Louis-Pierre Vieillot. parva is Latijn voor 'klein', naar het geringe formaat van dit ralletje. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Krain in Slovenië.