Alle soorten › Kraanvogelachtigen › Rallen › Klein waterhoen
Klein waterhoen | Zapornia parva
Little Crake | Polluela bastarda | Kleines Sumpfhuhn | ברודית קטנה | Marouette poussin
Een klein ralletje van diep, oud riet en drijvende vegetatie, dat in Noordwest-Europa vooral als voorjaarsdwaalgast opduikt. Meestal gaat het om één zingend mannetje in een moeras, dat na een paar nachten weer verdwenen is.
Klik op een duimnagel om de foto hierboven te wisselen.
Geluid
Het mannetje zingt een reeks nasale, blaffende noten, kwek kwek kwek, die traag begint, geleidelijk versnelt en tegelijk in toonhoogte daalt, om te eindigen in een snel ratelend slot, als een stuiterende pingpongbal die tot rust komt. Het vrouwtje versnelt ook, maar blijft hoger. Vooral van eind april tot half juni, in de schemering en de eerste nachthelft; het kleinst waterhoen ratelt daarentegen egaal en droog, zonder versnelling.
Opname: Jonas Olson — CC BY-NC-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Ongeveer zo groot als een spreeuw, met een lange staart en lange groene poten zonder rood aan het loopbeen. Het mannetje is leiblauw op gezicht en onderdelen met een olijfbruine, zwart gestreepte rug; het vrouwtje heeft een okergele onderzijde en een witte keel. Bij beide is de snavel kort en groen met een rode vlek aan de basis. Klimt behendig in rietstengels.
Verwarringssoorten
Het kleinst waterhoen is de echte verwarring: dat heeft vleeskleurige poten, uitgebreide witte streepjes op de mantel, brede zwart-witte bandering tot ver op de buik en géén rood aan de snavelbasis. Bij klein waterhoen zijn alleen de achterflanken flauw gebandeerd en steekt de vleugelpunt verder voorbij de staart uit. Het porseleinhoen is groter en wit gespikkeld.
Leefgebied
Diep, permanent overstroomd oud riet en lisdodde met open water ertussen en veel drijvende plantenmatten. Vereist meer water dan het porseleinhoen en klimt vaker in de vegetatie dan dat het over modder loopt. Broedt in verlandingszones van meren en delta's en in oude visvijvercomplexen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Broedvogel van Oost-Europa, van Midden-Europa tot de Wolga, met kernen in de Donaudelta en rond de Neusiedlersee; sporadisch broedend in Oost- en Zuid-Iberië. Overwintert in Afrika en het Middellandse Zeegebied, op doortrek van Malta tot Cyprus en de Levant. In Noordwest-Europa een zeldzame gast, maart tot mei, jaarlijks in kleine aantallen.
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Buiten het broedgebied biedt half april tot half mei de grootste kans; ga bij aanhoudende oostenwind naar een groot, nat rietmoeras en luister vanaf zonsondergang tot een uur of twee daarna. Zingende vogels laten zich in de vroege ochtend soms zien op een rietkraag boven open water. Wees geduldig en laat geluidsopnamen thuis.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd, maar de westelijke arealgrens is grillig en de soort verdwijnt waar rietmoerassen worden ontwaterd of het peil kunstmatig laag blijft. In Oost-Europa gaan grote rietvelden verloren door drooglegging en rietbrand.
Wetenschappelijke naam
Zapornia parva | (Scopoli, 1769) (GBIF: Porzana parva)
Scopoli beschreef de soort in 1769 als Rallus parvus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Zapornia werd in 1816 ingevoerd door Leach. Zapornia is een bijna-anagram van Porzana, de geslachtsnaam van de Franse ornitholoog Louis-Pierre Vieillot. parva is Latijn voor 'klein', naar het geringe formaat van dit ralletje. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Krain in Slovenië.


